Wpływ stresu na organizm rzadko kończy się na psychice – jego skutki odczuwalne są również w wielu narządach. Jednym z nich są jelita, które bardzo szybko reagują na napięcie emocjonalne, co wynika z ich ścisłego połączenia z układem nerwowym poprzez tzw. oś jelita-mózg. Jakie objawy trawienne może wywołać stres?
Oś jelita–mózg – dlaczego emocje wpływają na trawienie?
Układ pokarmowy i nerwowy są połączone poprzez oś jelita–mózg, czyli dwukierunkowy system komunikacji oparty na sygnałach neurologicznych, hormonalnych i immunologicznych. Kluczową rolę odgrywa tu nerw błędny oraz mikrobiota jelitowa, która produkuje substancje wpływające na funkcjonowanie układu nerwowego, m.in. serotoninę czy GABA.
W sytuacji stresowej organizm uruchamia reakcję „walcz lub uciekaj”. Priorytetem staje się wtedy przygotowanie mięśni i układu krążenia do działania, a chwilowo mniej ważne procesy, w tym trawienne, zostają ograniczone. Dochodzi m.in. do spowolnienia pracy przewodu pokarmowego, zmniejszenia wydzielania enzymów oraz zmian w składzie mikroflory. To dlatego jelita bywają nazywane drugim mózgiem – ich funkcjonowanie jest ściśle zależne od stanu emocjonalnego.
Objawy jelitowe wywołane przez stres
Pod wpływem stresu dochodzi do zaburzenia motoryki jelit przesuwających treść pokarmową, a ograniczone wydzielanie enzymów trawiennych sprawia, że jest ona gorzej rozkładana. To sprzyja nasilonej fermentacji bakteryjnej, której efektem jest zwiększona produkcja gazów.
Równocześnie może pojawić się nadwrażliwość trzewna, czyli silniejsza reakcja układu nerwowego na bodźce z jelit – nawet niewielka ilość gazów może być odbierana jako dyskomfort lub uczucie rozpierania.
Oprócz wzdęć możemy odczuwać też:
- skurczowe bóle brzucha,
- zaparcia lub biegunki,
- nudności,
- zgagę,
- uczucie ściśniętego żołądka[1].
Jak łagodzić wzdęcia wywołane stresem?
W przypadku nasilonych wzdęć pomocne mogą być zarówno metody niefarmakologiczne, jak i leczenie objawowe. Domowe sposoby obejmują ciepłe okłady na brzuch, delikatny masaż zgodny z ruchem wskazówek zegara czy napary ziołowe (np. z mięty lub kopru włoskiego). Działania te pomagają rozluźnić mięśnie przewodu pokarmowego i ułatwiają przesuwanie gazów.
Z kolei leki na wzdęcia i uczucie pełności opierają się przede wszystkim na symetykonie. To związek silikonowy, który działa wyłącznie miejscowo w przewodzie pokarmowym – nie wchłania się do krwiobiegu i nie wpływa na procesy ogólnoustrojowe ani trawienne. Dzięki temu uznawany jest za substancję dobrze tolerowaną, obojętną dla organizmu i odpowiednią do stosowania przy wzdęciach o różnym podłożu, w tym stresowym.
Mechanizm działania symetykonu polega na zmniejszaniu napięcia powierzchniowego pęcherzyków gazu obecnych w jelitach. Pod jego wpływem pękają, a ich zawartość rozprasza się w treści pokarmowej, skąd może być szybciej usunięta na zewnątrz. W ten sposób przyczyniamy się do redukcji uciążliwych objawów towarzyszących wzdęciom, takich jak uczucie pełności, rozdęcia czy dyskomfortu[2].
Układ pokarmowy bardzo szybko odzwierciedla stan emocjonalny organizmu. Dlatego dbanie o równowagę psychiczną – obok diety i stylu życia – jest ważnym elementem profilaktyki dolegliwości jelitowych. W praktyce oznacza to, że techniki redukcji stresu, takie jak regularna aktywność fizyczna, ćwiczenia oddechowe czy odpowiednia ilość snu, mogą wspierać prawidłową pracę jelit i zmniejszać skłonność do wzdęć.
[1] Leigh, S. J., Uhlig, F., Wilmes, L., Sanchez‐Diaz, P., Gheorghe, C. E., Goodson, M. S., … & Clarke, G. (2023). The impact of acute and chronic stress on gastrointestinal physiology and function: a microbiota–gut–brain axis perspective. The Journal of Physiology, 601(20), 4491-4538.
[2] Pandey, G. S., Patil, M. T., Vir, D. K., Pandey, P. M., & Pathan, R. A. (2020). Exploring formulation and evaluation of simethicone medicated chocolate formulation for anti-flatulence effect. World Journal of Pharmaceutical Research, 9(14): 970-985.
Artykuł sponsorowany
