Pytania pacjentów

15 lipca 2016

Nie każdy chory cierpiący z powodu bólu towarzyszącego chorobie nowotworowej będzie miał ból przebijający. Wystąpienie tego zjawiska zależy od charakteru zmian nowotworowych, lokalizacji przerzutów, ale także od obecności objawów dodatkowych, takich jak kaszel czy pogorzsenie drożności jelit lub dróg żółciowych.

Każdy lekarz zajmujący się leczeniem bólu pomoże choremu rozpoznać obecność bólów przebijających i w odpowiedni sposób zmodyfikuje leczenie przeciwbólowe tak, by zaostrzenia były jak najmniej dokuczliwe.

Leki stosowane w leczeniu każdego bólu powinny być dostosowywane indywidualnie dla każdego chorego. To, czy lekarz wybierze lek z grupy niesterydowych przeciwzapalnych, opioidowych, lek rozkurczowy lub inny, zależy od rodzaju i natężenia bólu, stanu pacjenta, chorób towarzyszących.

Wielokrotnie lek opioidowy, w tym morfina, jest najlepszym wyborem nie tylko ze względu na skuteczność,  ale często też ze względu na bezpieczeństwo. Umiejętnie włączany do leczenia lek opioidowy przyniesie choremu rzeczywistą ulgę.

Każdy lekarz zajmujący się leczeniem bólu, zbierając wywiad od chorego, jest w stanie rozpoznać obecność bólów przebijających i zmodyfikować leczenie tak, żeby chory miał jak największy komfort.

Dysponujemy obecnie lekami o bardzo szybki początku działania, dostosowanym do potrzeb leczenia bólu przebijającego tak, że chory może być leczony skutecznie nawet w przypadku gwałtownych zaostrzeń.

Ból przebijający nie zależy od rodzaju nowotworu, lecz od ogniska pierwotnego i przerzutów nowotworu do innych narządów. W nowotworze piersi ból przebijający może się pojawić zwłaszcza jeśli występują przerzuty do kości. W nowotworach piersi przerzuty do kości są bardzo częste, dlatego powinno się zwracać uwagę podczas wizyty lekarskiej również na aspekt leczenia bólu.

Szczególnym rodzajem bólu przebijającego jest taki, który towarzyszy konkretnym czynnościom lub sytuacjom, np. ból towarzyszący zmianom opatrunku, czy czynnościom higienicznym lub związany z czynnościami fizjologicznymi. W takich przypadkach możliwe jest zastosowanie leku z wyprzedzeniem jako profilaktyki bólu przebijającego.

Tak, jest wiele skutecznych metod. Mamy aktualnie do dyspozycji leki, których czas działania i profil farmakologiczny odpowiada charakterystyce bólu przebijającego, tzn. leki, które mają na tyle szybki początek działania, że podane w momencie rozpoczęcia epizodu nie dopuszczają do rozwinięcia bólu o bardzo dużym natężeniu.

Ból przebijający cechuje przede wszystkim bardzo szybkie narastanie dolegliwości, często bez żadnych objawów prodromalnych („bez zapowiedzi”), a jego natężenie jest zazwyczaj bardzo duże.  Pojawienie się takich objawów powinno skłonić pacjenta do kontaktu z lekarzem, który będzie w stanie zmodyfikować leczenie tak, by komfort w odczuwaniu bólu był jak największy. Będzie to wymagało prawdopodobnie weryfikacji leczenia podstawowego bólu i włączenia preparatów szybko działających, aby w chwili pojawienia się epizodu bólu przebijającego pacjent mógł sam skutecznie zareagować.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej z 2012 są aktualnie obowiązującymi zaleceniami dotyczącymi leczenia bólu. Lekarze zajmujący się leczeniem bólu w praktyce doskonale znają te wytyczne i starają się stosować je w codziennej pracy z pacjentem. Preparaty stosowane w leczeniu bólu dostępne w Polsce dają możliwość terapii zgodnie z powyższymi wytycznymi. Trzeba pamiętać, że lekarz w oparciu o wywiad i badanie przedmiotowe dobierze indywidualnie dla danego chorego najbardziej odpowiednie leczenie.

Lekarz rodzinny często ma wystarczającą wiedzę (ukończone kursy i szkolenia) i doświadczenie by samodzielnie prowadzić leczenie bólu u chorego nowotworowego. W przypadku wątpliwości zawsze może skorzystać z konsultacji specjalisty leczenia bólu i kontynuować dalej zlecone leczenie.

Nie ma konieczności specjalnego przygotowania do wizyty w Poradni Leczenia Bólu. Warto zabrać ze sobą wcześniejszą dokumentację medyczną , wyniki badań w tym badań obrazowych (prześwietleń) – pomoże to lekarzowi w zdiagnozowaniu przyczyny i rodzaju bólu oraz dostosowaniu odpowiedniej terapii.

W przypadku trudności z uzyskaniem odpowiedniego leczenia przeciwbólowego chory zawsze może i powinien poprosić lekarza rodzinnego o skierowanie do Poradni Leczenia Bólu. Być może doświadczenie lekarza rodzinnego jest w tym zakresie niewystarczające i trzeba skorzystać z pomocy specjalisty leczenia bólu/ anestezjologa. Nie ma żadnych powodów aby lekarz rodzinny odmówił takiego skierowania, a po uzyskaniu konsultacji kontynuował zlecone leczenie.

lek. med. Iwona Furman

Specjalista leczenia bólu i medycyny paliatywnej, medycyna podróży

Specjalizacja: Anestezjologia i intensywna terapia – I st.

Umiejętności i zainteresowania zawodowe: Leczenie bólu i medycyna paliatywna, geriatria, medycyna podróży