Rodzaje bólu w chorobie nowotworowej

27 czerwca 2016
Autor: Dr Joanna Bylinka - psycholog, psychoterapeuta

Ból u pacjentów z chorobą nowotworową - zarys problematyki

Ból nowotworowy to powszechnie stosowane określenie bólu towarzyszącego chorym na nowotwór złośliwy. W Polsce ból ten odczuwa około 0,5% populacji. Niecałe 50% chorych doświadcza go jako wczesny objaw choroby, jednak w miarę postępowania nowotworu liczba ta rośnie do 75%. W sytuacji przerzutów do kości ból odczuwa 100% chorych. Chociaż ból ten jest skutkiem obecności nowotworu, przyczyniają się do niego również negatywne emocje towarzyszące chorobie. U niektórych osób trwa on latami, obniżając drastycznie jakość życia i powodując zaburzenia nastroju, takie jak na przykład depresja.

Warto podkreślić, że czasami pacjenci z rozpoznaniem nowotworu zakładają, że w ich sytuacji najważniejsze jest leczenie samej choroby, a ból jest nieuniknionym jej objawem. W efekcie nie wspominają nawet o nim lekarzowi, co z kolei powoduje niepotrzebne cierpienie.

Rozpoznania bólu w chorobie nowotworowej dokonuje się w oparciu o badanie kliniczne oraz badania dodatkowe (np. tomografia komputerowa, uwidaczniająca zmiany nowotworowe w kościach). Ustala się zarówno przyczynę powstania bólu, jak i mechanizm jego utrzymywania się. W poszukiwaniu etiologii bólu nowotworowego najważniejsze jest sprecyzowanie czy bezpośrednią przyczyną bólu jest sama choroba, czy też obecne są jeszcze inne przyczyny.

Czasami pacjenci z rozpoznaniem nowotworu zakładają, że w ich sytuacji najważniejsze jest leczenie samej choroby, a ból jest nieuniknionym jej objawem. W efekcie nie wspominają nawet o nim lekarzowi, co z kolei powoduje niepotrzebne cierpienie.

Rodzaje bólu nowotworowego - podział ze względu na przyczyny

  • Bóle spowodowane chorobą nowotworową

Ból w chorobie nowotworowej może być spowodowany przede wszystkim samą obecnością guza, zarówno pierwotnego, jak i przerzutowego. Guz przyczynia się do odczuwania bólu na dwa sposoby: bezpośrednio przez naciekanie tkanek oraz pośrednio, uciskając sąsiadujące tkanki i narządy i powodując tym samym ich niedokrwienie. Do grupy tej zalicza się również zespoły bólowe spowodowane przerzutami do kości, układu nerwowego, klatki piersiowej oraz jamy brzusznej. W przypadku tego rodzaju bólu głównym sposobem leczenia przeciwbólowego jest radioterapia. Stosowane są również metody chirurgiczne, chemioterapia oraz leczenie hormonalne. Jednocześnie oczywiście podawane są leki przeciwbólowe.

W przypadku tego rodzaju bólu głównym sposobem leczenia przeciwbólowego jest radioterapia. Stosowane są również metody chirurgiczne, chemioterapia oraz leczenie hormonalne. Jednocześnie oczywiście podawane są leki przeciwbólowe.

 

  • Bóle spowodowane leczeniem przeciwnowotworowym (w tym chemioterapią)

Leczenie przeciwnowotworowe to częsta przyczyna bólu przewlekłego u pacjentów. Zalicza się do niego m.in. bóle będące wynikiem uszkodzenia nerwów podczas operacji czy przetrwałe bóle okolicy blizny, jak również bóle po chemioterapii czy radioterapii. Specyficznym rodzajem tego bólu są bóle poamputacyjne i fantomowe. Mogą one pojawić się po operacji usunięcia właściwie każdego narządu lub jego części. W bólach powstałych w wyniku leczenia przeciwnowotworowego rzadko stosowane jest leczenie przyczynowe, zatem nacisk kładzie się na leczenie objawowe, czyli uśmierzenie bólu.

W bólach powstałych w wyniku leczenia przeciwnowotworowego rzadko stosowane jest leczenie przyczynowe, zatem nacisk kładzie się na leczenie objawowe, czyli uśmierzenie bólu.

 

  • Bóle powiązane z chorobą nowotworową

Chorzy na nowotwór złośliwy nierzadko borykają się z różnymi dolegliwościami somatycznymi, takimi jak wyniszczenie organizmu czy infekcje. Powodują one liczne bóle, będące bezpośrednim wynikiem danej dolegliwości (np. odleżyny i bóle mięśni spowodowane unieruchomieniem w łóżku). Bóle powiązane z chorobą nowotworową leczone są przyczynowo.

Bóle powiązane z chorobą nowotworową leczone są przyczynowo.

 

  • Bóle koincydentalne

Bólami koincydentalne określa się zespoły bólowe, które nie są powiązane z chorobą nowotworową, jednak są odczuwane przez osobę, u której rozpoznano nowotwór. Są to np. bóle głowy czy brzucha. Leczenie opiera się na znalezieniu i wyeliminowaniu przyczyny bólu.

Leczenie bóli koincydentalnych opiera się na znalezieniu i wyeliminowaniu przyczyny bólu.

Ostry ból związany z nowotworem Ból niezwiązany z nowotworem Przewlekły ból związany z nowotworem Ból w terminalnej fazie nowotworu
Ostry ból bezpośrednio związany z nowotworem Ostry ból spowodowany inną chorobą lub urazem Przewlekłe bóle spowodowane nowotworem Przewlekły ból powstający w wyniku progresji choroby nowotworowej
Ostry ból związany z leczeniem przeciwnowotworowym Ból przewlekły niezwiązany z nowotworem Przewlekłe bóle spowodowane leczeniem przeciwnowotworowym Ostry ból (np. złamania patologiczne, bóle kolkowe)
Ostry ból związany z efektami choroby przewlekłej Paranowotworowe przewlekłe zespoły bólowe

Bóle przebijające

Do bólu w chorobie nowotworowej zalicza się również tzw. bóle przebijające. Występują one u około 70% chorych i polegają na odczuwaniu nagłego, szybko wzmagającego się bólu. Doświadczają go chorzy leczeni opioidami, którzy na skutek leczenia nie odczuwają już bólu podstawowego, jednak borykają się właśnie z napadami bólów przebijających. Trwają one krótko, do 30 minut, jednak charakteryzują się znacznym nasileniem. Leczenie polega na podaniu odpowiedniej dawki środka przeciwbólowego o natychmiastowym uwalnianiu oraz krótkim czasie działania.

Bóle w chorobie nowotworowej - metody leczenia

Na leczenie bólów towarzyszących chorobie nowotworowej składają się zawsze: podawanie środków przeciwbólowych (dopasowywanych zgodnie z zasadami drabiny analgetycznej) oraz stosowanie metod uzupełniających (np. leki adjuwantowe, blokady czy neurolizy). Oba powyższe sposoby leczenia bólu powinny się uzupełniać. Analgetyki mają za zadanie zmniejszyć poziom odczuwania bólu, zaś metody uzupełniające mają zwiększyć siłę działania leków przeciwbólowych oraz leczyć objawy towarzyszące. Ponadto celem ich stosowania jest ograniczenie przyjmowania analgetyków. Leczenie bólu chorych na nowotwór przebiega równocześnie z leczeniem samej choroby, jednakże sytuacja ta zmienia się w przypadku silnego zaawansowania choroby. Kiedy leczenie przyczynowe zostaje zaniechane nadrzędnym celem personelu medycznego jest uśmierzenie bólu chorego i podniesienie jakości jego życia. Podstawową zasadą jest redukowanie natężenia bólu przy jak najmniejszej uciążliwości leczenia.

Na leczenie bólów towarzyszących chorobie nowotworowej składają się zawsze: podawanie środków przeciwbólowych oraz stosowanie metod uzupełniających.