Diagnostyka

6 października 2017
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Pierwotne nowotwory wątroby nie należą do najczęstszych schorzeń nowotworowych. Według statystyk, rocznie wykrywa się 750 tysięcy nowych zachorowań na nowotwory wątroby – ich najczęstszym rodzajem jest rak wątrobowokomórkowy, HCC (hepatocellular carcinoma). Pojawienie się zmiany w obrębie wątroby wcale nie musi oznaczać, że ma ona złośliwy charakter, bowiem występują również zmiany łagodne, takie jak gruczolak wątrobowokomórkowy, który najczęściej pojawia się u młodych kobiet. Jakie objawy powinny skłonić do wizyty lekarskiej i podjęcia właściwej diagnostyki?

Nowotwór wątroby – diagnostyka

Niestety, podobnie jak w przypadku innych chorób nowotworowych, pierwotne raki wątroby w początkowych stadiach zaawansowania nie dają niepokojących objawów. To z kolei opóźnia proces diagnostyczny i wprowadzenie właściwej terapii – jak wiemy, szczególnie w przypadku chorób nowotworowych ważne jest wczesne rozpoznanie choroby. Jednym z objawów, który może wystąpić jest ból, który lokalizuje się w prawym podżebrzu. Często ma on słabe nasilenie i tępy charakter. Wraz z rozwojem choroby występują symptomy pochodzące z układu pokarmowego, do których możemy zaliczyć niechęć do jedzenia czy wzdęcia. Innym symptomem jest występowanie dwóch przeciwstawnych objawów, jakimi są biegunki lub zaparcia. Warto zaznaczyć, że w początkowych stadiach rozwoju guz nie ma znacznych rozmiarów i może nie być wyczuwalny podczas rutynowego badania fizykalnego brzucha, nawet jeśli badanie jest przeprowadzane przez doświadczonego lekarza. Wraz z rozwojem choroby guz zwiększa swoje rozmiary, przez co wątroba może ulegać powiększeniu i pojawi się wyczuwalna zmiana w prawym podżebrzu. Kolejnymi symptomami, które powinny wzbudzić naszą czujność są wodobrzusze oraz żółtaczka.

Jak wcześniej wspomniano, pierwotne nowotwory wątroby występują znacznie rzadziej niż przerzuty do wątroby z innych narządów – nawet połowę z nich mogą stanowić przerzuty pochodzące z jelita grubego. Inne nowotwory, które mogą dawać przerzuty do wątroby to między innymi nowotwory płuc, trzustki, żołądka czy piersi – jak widać, wątroba jest narządem wyjątkowo narażonym na przerzutowanie z innych lokalizacji narządowych. Bardzo często przerzuty mogą świadczyć o uogólnionym procesie nowotworowym, jednak nie zawsze muszą one dawać jakiekolwiek objawy. Symptomy takie jak niezamierzona utrata masy ciała, ból w prawym podżebrzu, gorączka i stany podgorączkowe to tylko niektóre objawy, które powinny skłonić do szybkiej wizyty u lekarza. Wraz z rozrostem guza pojawia się żółtaczka, wodobrzusze oraz obrzęki kończyn dolnych – czyli podobne symptomy jak w przypadku pierwotnych nowotworów wątroby. Warto jednak zaznaczyć, że ból w prawym podżebrzu wcale nie musi oznaczać choroby nowotworowej – statystycznie znacznie częściej występuje kamica pęcherzyka żółciowego. Jej objawy występują szczególnie często po obfitych, ciężko strawnych, tłustych posiłkach. Przyczyn dolegliwości i dyskomfortu ze strony wątroby może być wiele, jednak zawsze należy podjąć odpowiednią diagnostykę.

Jak wykryć nowotwór wątroby?

To pytanie zadaje sobie wiele osób. Skoro już wiemy jak objawia się nowotwór wątroby, to spójrzmy, jakie są właściwe kroki diagnostyczne. Początkowym etapem jest oczywiście badanie fizykalne przeprowadzane przez lekarza. W dalszej kolejności nieodzowne jest wykonanie badań diagnostyki obrazowej. Pierwszym z nich jest badanie ultrasonograficzne (USG), które jest łatwo dostępne i tanie. W razie konieczności przeprowadzenia kolejnych badań diagnostycznych wykonuje się tomografię komputerową (TK) z podaniem kontrastu oraz badanie rezonansu magnetycznego (MRI), również z użyciem kontrastu. Obydwa badania mogą być wykonane w technice trój- lub cztero– fazowej. Ich wyniki wskazują na ewentualną dalszą konieczność wprowadzenia zaawansowanej diagnostyki. Należy do niej biopsja zmiany, która jest podejrzewana o charakter nowotworowy – mowa o badaniu cytologicznym lub histologicznym. W zależności od konieczności oraz sytuacji klinicznej wykonywana jest biopsja aspiracyjna cienko- lub gruboigłowa. Ocena materiału tkankowego daje jednoznaczny wynik, na podstawie którego przeprowadzana jest dalsza diagnostyka oraz terapia, która w przypadku potwierdzenia diagnozy raka wątrobowokomórkowego polega na resekcji chirurgicznej bądź przeszczepieniu narządu. Ostatni sposób leczenia jednak nie zawsze jest możliwy ze względu na liczne przeciwwskazania.

Nowotwór wątroby – badania przesiewowe

Niektóre choroby nowotworowe objęte są programem badań przesiewowych, które mają na celu wykrycie choroby na wczesnym etapie zaawansowania. Tak jest w przypadku raka jelita grubego, raka piersi czy też raka szyjki macicy. Badania przesiewowe dotyczące raka wątrobowokomórkowego wykonuje się u osób obarczonych wysokim ryzykiem zachorowania. Dotyczy to mężczyzn, którzy przekroczyli 40 rok życia, zakażonych wirusami zapalenia wątroby typu HBV, HDV oraz HCV, oraz osoby zmagające się z przewlekłym zapaleniem wątroby, z marskością wątroby lub bez niej. W tej grupie pacjentów wykonuje się badania USG oraz oznaczanie markera AFP (alfa – fetoproteina).

Statystyki związane z pierwotnymi nowotworami wątroby prezentują się coraz bardziej optymistycznie – na przestrzeni ostatnich lat zachorowalność spada. Pamiętajmy jednak, że dane te dotyczą nowotworów, których pierwotną lokalizacją jest właśnie wątroba, a te występują około 20- krotnie rzadziej niż przerzuty nowotworowe do tego narządu. Z tego powodu na diagnostykę nowotworów wątroby należy również spojrzeć inaczej. Konieczne jest podejmowanie odpowiednich badań innych narządów, które mogą dawać przerzuty do wątroby. Dotyczy to szczególnie badań przesiewowych raka jelita grubego, raka żołądka, raka płuc oraz piersi. W zapobieganiu nowotworom wątroby bardzo duże znaczenie ma prewencja pierwotna polegająca na szczepieniach przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Warto również zauważyć, że nie zawsze wykryta zmiana w obrębie wątroby jest jednoznaczna z groźnym procesem nowotworowym – najczęstszym guzem łagodnym wątroby jest naczyniak.

Bibliografia: „Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek