Diagnostyka

22 lutego 2018

Rak trzustki nie jest najczęściej występującym nowotworem – szacuje się, że rocznie rozpoznanie stawiane jest u 200 tysięcy osób, z czego 3200 zachorowań przypada na Polskę. Dane liczbowe wskazują, że częściej chorują mężczyźni. Chociaż rak trzustki nie należy do najczęstszych schorzeń, to wyjątkowy strach budzi przebieg choroby – to nowotwór o dużej złośliwości, który szybko daje przerzuty i nacieka sąsiednie narządy. Pojawienie się jakichkolwiek niepokojących objawów powinno być natychmiast skonsultowane z lekarzem. Jak wygląda diagnostyka prowadzona w kierunku raka trzustki?

Rak trzustki – objawy

Kiedy zgłosić się do lekarza? To częste pytanie, które zadają sobie osoby, u których nie występują żadne dolegliwości. Czy brak bólu lub dyskomfortu zwalnia nas z okresowych kontroli lekarskich? Niestety, wiele chorób w początkowym stadium przebiega bezobjawowo. W tego typu schorzeniach pojawienie się niepokojących symptomów może świadczyć o zaawansowanym stopniu procesu nowotworowego – podobnie jest w przypadku raka trzustki. Charakter objawów klinicznych, które towarzyszą choremu może się różnić w zależności od miejsca występowania guza nowotworowego. Możemy jednak wyróżnić objawy, które najczęściej pojawiają się w przebiegu raka trzustki – są to żółtaczka (najczęściej świadczy o zaawansowaniu procesu nowotworowego), ból (o pasującym charakterze), a wraz z rozwojem choroby pojawia się także ubytek masy ciała, który występuje u znaczącej większości chorych. Jak widać oznaki raka trzustki mogą być różne.

Nowotwór trzustki – przyczyny

Podobnie jak w przypadku innych schorzeń onkologicznych można wyróżnić czynniki, które mają udokumentowany związek z rozwojem nowotworu trzustki. Kto należy do grupy pacjentów szczególnego ryzyka? Okazuje się, że jednym z nich jest wiek – rak trzustki to nowotwór osób starszych (występuje głównie w VII i VIII dekadzie życia), jest to czynnik niemodyfikowalny, na który nie mamy wpływu. Pozostałe czynniki ryzyka to między innymi palenie tytoniu, dieta, czy też narażenie na szkodliwe czynniki chemiczne – dotyczy to przede wszystkim osób, które zawodowo narażone są na czynniki kancerogenne. Prawdopodobnie, duże znaczenie w rozwoju raka trzustki ma również nieprawidłowa, wysokotłuszczowa dieta.

Rak trzustki – jak rozpoznać?

Skoro znane są już symptomy raka trzustki oraz przyczyny raka trzustki, warto wspomnieć również o możliwościach diagnostycznych. Rutynowo nie prowadzi się badań przesiewowych, dzięki którym byłoby możliwe zdiagnozowanie choroby na wczesnym etapie zaawansowania. Wczesne zmiany najczęściej wykrywane są przypadkowo, na przykład podczas USG (badanie ultrasonograficzne) jamy brzusznej. Również w przypadku podejrzenia choroby, właśnie to badanie jest wykonywane w pierwszej kolejności – szacuje się, że jego czułość wynosi 80 – 90 procent. Z tego wynika, że prawidłowy wynik tego badania, nie wyklucza nowotworu trzustki. Tak zwanym „złotym standardem” w diagnostyce raka trzustki jest tomografia komputerowa (TK). W badaniu tym często widoczny jest powiększony narząd (w całości lub częściowo), a także poszerzony przewód trzustkowy. Możliwa jest także endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) w trakcie, której pobiera się sok trzustkowy do badań cytologicznych – warto jednak pamiętać, że ujemny wynik tego badania również nie wyklucza braku nowotworu. ECPW ma znaczenie nie tylko diagnostyczne, ale również lecznicze – możliwe jest odbarczenie żółtaczki, która towarzyszy bardziej zaawansowanym postaciom raka trzustki. Oprócz wspomnianych metod wspomagająco wykonuje się również badanie LUS (ang. laparoscopic ultrasonography), czyli laparoskopowe badanie ultrasonograficzne, dzięki któremu możliwe jest wykrycie drobnych przerzutów do otrzewnej. Warto wspomnieć, że największe znaczenie w diagnostyce raka trzustki mają te metody, które umożliwiają pobranie materiału do badania histopatologicznego. Oprócz wspomnianych badań obrazowych, pomocniczo w diagnostyce wykorzystuje się również badania laboratoryjne – ocenie podlega między innymi CEA (antygen rakowo – płodowy) oraz marker CA 19-9. Podwyższony poziom tych parametrów nie jest jednak na tyle czuły i swoisty, aby mógł być wiążący w postawieniu rozpoznania raka trzustki. Z patomorfologicznego punktu widzenia, nowotwory trzustki w przeważającej większości (80 – 90%) są gruczolakorakami, które wywodzą się z komórek przewodowych trzustki najczęściej lokalizowanych w głowie trzustki (nawet 70% wszystkich przypadków).

Rak trzustki – rokowanie

Niestety, rokowanie w przypadku raka trzustki nadal nie jest satysfakcjonujące – bardzo dużym ograniczeniem jest możliwość wykonania doszczętnej operacji – szacuje się, że z uwagi na zbyt późne wykrycie choroby nawet u 90 procent chorych nie jest możliwe przeprowadzenie radykalnego zabiegu. Operacje te są bardzo rozległe i u wielu chorych konieczne jest usunięcie głowy trzustki, pęcherzyka żółciowego, przewodu żółciowego wspólnego, części odźwiernikowej żołądka oraz dwunastnicy. Przeżycia w skali 1 roku nie przekraczają 25 procent chorych, a w skali 5 letniej przeżywa nie więcej jak 10 procent pacjentów – dane te dotyczą zarówno kobiet jak i mężczyzn.

Znane są już objawy i przyczyny raka trzustki, a także rokowanie. Terapia radykalna opiera się na metodach chirurgicznych. Jak wspomniano wcześniej, nie u wszystkich chorych możliwe jest przeprowadzenie radykalnej operacji. Stosuje się również leczenie paliatywne, dzięki któremu możliwe jest podniesienie jakości życia oraz uśmierzenie bólu.

Z uwagi na brak badań przesiewowych w kierunku raka trzustki co pewien czas warto wykonać rutynowe badanie obrazowe (USG), które jest łatwo dostępne, niebolesne i bezpieczne. Pamiętajmy również o czynnikach, które zwiększają ryzyko zachorowania.

Bibliografia:

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek

„Interna Szczeklika 2015/2016” Medycyna Praktyczna

„Chirurgia Repetytorium” W. Noszczyk