Diagnostyka

2 stycznia 2018
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Nowotwory płuc pozostają jednymi z najczęściej występujących schorzeń tego typu u ludzi – znajdują się w pierwszej trójce najczęstszych przyczyn zgonów z powodów onkologicznych. Nowe metody diagnostyczne pozwalają wykryć chorobę na coraz wcześniejszym etapie zaawansowania – konieczna jest jednak znajomość charakterystycznych objawów, które mogą świadczyć o rozwijającym się procesie nowotworowym, bowiem obecnie nieprzeprowadzane są badania przesiewowe w kierunku raka płuc.

Nowotwór płuc – objawy

Objawy związane z rozwojem chorób onkologicznych płuc mogą być różne. Oczywiście czynnikiem, który ma największe znaczenie w rozwoju raka płuc jest palenie papierosów – dlatego osoby palące powinny zachować szczególną czujność, a najlepiej rzucić nałóg. Niestety nowotwór w początkowym etapie rozwoju może nie dawać charakterystycznych objawów, co między innymi jest przyczyną późnego zgłaszania się pacjentów do gabinetów lekarskich. Symptomy mogą być związane z objawami ogólnoustrojowymi, do których zaliczamy niezamierzoną utratę masy ciała, oraz ogólne wyniszczenie chorego ( kacheksja). Warto jednak wspomnieć, że objawy te najczęściej nie występują w początkowym etapie rozwoju choroby i dotyczą raczej jej postaci zaawansowanych.

Najczęściej pojawiają się objawy związane z miejscowym wzrostem guza nowotworowego, a więc symptomy te będą dotyczyły głównie nieprawidłowości ze strony układu oddechowego. Pacjenci zgłaszają kaszel lub chrypkę oraz uczucie duszności. Niepokojące mogą być również nawracające zapalenia płuc. Wraz z rozwojem choroby nowotworowej mogą wystąpić również objawy związane z przerzutami do innych narządów, poza układem oddechowym. Często nowotwory płuc mogą dawać przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i wątroby. W przypadku pierwszej lokalizacji u chorych mogą wystąpić bóle głowy oraz niektóre objawy neurologiczne takie jak napady drgawkowe. Osoby, które znajdują się w bezpośrednim otoczeniu pacjenta mogą zauważyć zmiany zachowania oraz zaburzenia osobowości. Wystąpienie któregokolwiek z powyższych objawów jest wskazaniem do pilnej konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka raka płuc

Rozpoznanie raka płuc wymaga wykonania szeregu badań diagnostycznych. Oczywiście podobnie jak w przypadku innych chorób nowotworowych pewna diagnoza ma miejsce po analizie histopatologicznej zmiany pobranej z guza podejrzanego o charakter nowotworowy. Zanim jednak do tego dojdzie konieczne jest wykonanie szeregu badań diagnostycznych, które określą czy istnieje realne ryzyko występowania choroby nowotworowej u danego pacjenta. W związku z tym lekarz najczęściej kieruje chorego na zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej (RTG). Konieczne jest wykonanie takiego zdjęcia w dwóch projekcjach – tak zwanej PA (czyli tylno – przedniej) oraz bocznej. Warto zaznaczyć, że skierowanie na tego typu badania może wystawić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (lekarz rodzinny). To jedno z podstawowych badań wykonywanych w diagnostyce raka płuc. Badanie tego typu należy koniecznie wykonać u chorych, u których występuje kaszel, nawracające zakażenia układu oddechowego oraz krwioplucie. Warto jednak zaznaczyć, że prawidłowy obraz zdjęcia radiologicznego nie wyklucza nowotworu płuc. Między innymi z tego powodu w razie podejrzenia rozwoju choroby nowotworowej (szczególnie na podstawie występujących objawów u chorego) stosuje się kolejne, bardziej zaawansowane metody diagnostyczne, do których zaliczamy między innymi tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET).

Jak rozpoznać raka płuc?

To pytanie zadaje sobie wiele osób, u których istnieje podejrzenie choroby nowotworowej płuc. Niestety pewne rozpoznanie stawiane jest dopiero w oparciu o analizę histopatologiczną zmiany onkologicznej. Pobranie materiału do badań może odbyć się w różny sposób – może to być bronchoskopia, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC), a także metody, które zaliczamy do tak zwanej diagnostyki zabiegowej. Są to między innymi wideotorakoskopia oraz mediastinoskopia lub torakotomia. Pomocniczo, oprócz klasycznych badań do diagnostyki lub monitorowania rozwoju choroby nowotworowej wykonuje się również oznaczenie laboratoryjne tak zwanych markerów nowotworowych. Należą do nich między innymi CEA (antygen rakowo – zarodkowy), swoista enolaza neuronowa (NSE) oraz marker CYFRA 21 -1. Warto jednak wspomnieć, że użyteczność wspomnianych markerów jest ograniczona, a ich podwyższone stężenie we krwi nie musi oznaczać choroby nowotworowej – z tego względu o konieczności oceny ich stężenia we krwi decyduje lekarz.

Czy to na pewno rak?

Oczywiście rozpoznanie histologiczne przesądza o tym, czy dane schorzenie ma charakter onkologiczny. Nie mniej jednak konieczne jest również różnicowanie raka płuc z innymi chorobami takimi jak gruźlica, sarkoidoza czy też nowotwory układu chłonnego.

Nowotwór płuc przyczyny

Wiodącą przyczyną nowotworów płuc jest palenie tytoniu. Oczywiście, istnieje ryzyko zachorowania na raka płuc u osób, które nigdy nie paliły papierosów. Z uwagi na brak jakiegokolwiek programu badań przesiewowych w kierunku raka płuc, osoby palące papierosy powinny we własnym zakresie oraz na wniosek lekarza poddawać się badaniom diagnostycznym, wykluczającym choroby onkologiczne płuc. Pod żadnym pozorem nie należy bagatelizować nawet stosunkowo łagodnych objawów – poważnym problemem, jest fakt, że pacjenci trafiają pod opiekę lekarską w zaawansowanym stadium – co znacznie ogranicza możliwości terapeutyczne.

Medycyna oraz rozwój technik diagnostycznych pozwoliły na opracowanie coraz nowszych metod pozwalających na wykrycie chorób nowotworowych we wczesnym stadium zaawansowania. Metody te jednak nie przyniosą oczekiwanych efektów, jeśli pacjenci nie będą zgłaszali się „w porę” do lekarza. Obrazowo przedstawia to ilość nowych zachorowań oraz ilość zgonów – tylko w 2013 roku z powodu raka płuc w Polsce zmarło ponad 22 tysiące osób – statystycznie każdego dnia z powodu raka płuc umiera ponad 60 osób!

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek

„Interna Szczeklika 2015/2016”, Medycyna Praktyczna