Diagnostyka

7 grudnia 2017

Rak jajnika – diagnostyka 

Zdecydowana większość chorób nowotworowych występuje u osób starszych – podobnie jest w przypadku raka jajnika, jednak nie można wykluczyć tego schorzenia nawet wśród stosunkowo młodych kobiet. Choroba ta rozwija się w specyficzny sposób – między innymi z tego powodu wiele pacjentek trafia pod opiekę lekarza w znacznym stadium zaawansowania (III lub IV stopień klinicznego zaawansowania).

Rak jajnika – objawy 

Chociaż pojęcie choroby nowotworowej odnosi się do wielu jednostek chorobowych o różnych patomechanizmach, to w wielu przypadkach występuje wspólna cecha – jest nią między innymi brak charakterystycznych objawów, które mogłyby wskazywać na poważny problem zdrowotny. Nie inaczej jest w przypadku raka jajnika. W wielu przypadkach pacjentki trafiają do lekarza ginekologa w zaawansowanym stadium choroby – III lub IV stopniu. Gdy choroba nie daje specyficznych objawów, rozpoznanie jest najczęściej ustalane w sposób przypadkowy. Objawy często są konsekwencją rozrostu masy guza. Z tego powodu może pojawiać się uczucie ciężkości w jamie brzusznej. Kolejnym objawem raka jajnika jest nagromadzenie płynu w jamie brzusznej, które nazywane jest wodobrzuszem – to sytuacja kliniczna, w której znajduje się ponad 150ml płynu w jamie brzusznej. Szacuje się, że wodobrzusze może dotyczyć nawet 1/3 wszystkich pacjentek zgłaszających się do lekarza. Symptomem, który może świadczyć o raku jajnika jest są również dolegliwości dysuryczne (czyli pochodzące z układu moczowego), a także te, które najczęściej dotyczą układu pokarmowego. Są to więc zaparcia czy też wzdęcia. Jak łatwo zauważyć, wczesne objawy raka jajnika nie są specyficzne i często mogą być mylone z innymi, niegroźnymi schorzeniami. W wielu przypadkach ta sytuacja znacznie opóźnia wdrożenie odpowiedniego leczenia i diagnostyki. Tendencja nie jest jednak optymistyczna, bowiem rak jajnika zajmuje czwarte miejsce pod względem ilości zgonów z przyczyn chorób nowotworowych u kobiet.

Guz jajnika

Pod pojęciem „nowotwór jajnika” kryje się wiele jednostek chorobowych. Określenie rodzaju nowotworu możliwe jest przez ocenę histopatologiczną zmiany. W klasyfikacji histologicznej nowotworów jajnika możemy wyróżnić: nowotwory wywodzące się z nabłonka pokrywającego jajnik (które stanowią zdecydowaną większość nowotworów złośliwych jajnika), nowotwory z komórek rozrodczych, a także nowotwory wywodzące się ze sznurów płciowych i zrębu jajnika. Szczegółowy opis każdego rodzaju nowotworu znacznie wykracza poza ramy niniejszego opracowania.

Jak zdiagnozować raka jajnika? 

To pytanie zadaje sobie wiele kobiet. Jest ono w pełni uzasadnione, bowiem rocznie diagnoza zostaje postawiona u ponad 3600 pacjentek (dane na rok 2010). Jakie badania są najczęściej wykonywane przy podejrzeniu raka jajnika? Po pierwsze konieczne jest badanie ginekologiczne, zarówno przez pochwę jak i przez odbytnicę. W dalszej kolejności wykonywane jest badanie obrazowe – najczęściej jest nim badanie USG (ultrasonograficzne), które jest bezpieczne, łatwo dostępne i tanie do wykonania. Najczęściej badanie to wykonuje się zarówno w technice przezbrzusznej, jak i przezpochwowej (transwaginalnej). Jeśli istnieją ku temu wskazania, w dalszej kolejności wykonuje się tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) lub badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET).

Rak jajnika – badania  

Oprócz badań obrazowych w diagnostyce raka jajnika możliwe jest wykonanie diagnostyki opierającej się na analizie pewnych składników krążących we krwi. Badanie opiera się na pomiarze stężenia tak zwanych markerów nowotworowych. W przypadku podejrzenia raka jajnika oznacza się poziom markera CA – 125. Jest on podwyższony nawet u 80 procent chorych pacjentek z rakiem jajnika. Warto jednak zaznaczyć, że parametr ten może być również podwyższony w innych sytuacjach klinicznych, nie tylko w razie wystąpienia nowotworu. CA125 jest zwiększone u chorych zmagających się z endometriozą, z mięśniakami macicy, stanami zapalnymi w obrębie jamy brzusznej, a także podczas miesiączki. Zwiększenie stężenia zachodzi nie tylko w przypadku chorób onkologicznych pochodzących z układu płciowego. Wzrost stężenia CA125 we krwi występuje również przy wodobrzuszu oraz w marskości wątroby. Pomiar tego wskaźnika ma raczej charakter pomocniczy w diagnostyce raka jajnika. Stosowany jest również w przypadku monitorowania efektywności leczenia. Pozostałe markery stosowane w diagnostyce to między innymi AFP (alfa – fetoproteina), HCG (ludzka gonadotropina kosmówkowa) oraz LDH (dehydrogenaza mleczanowa).

Rak jajnika – rozpoznanie

Ostateczne rozpoznanie rodzaju guza nowotworowego stawiane jest w oparciu o wynik badania histopatologicznego zmiany.

Jak widać, możliwości diagnostyczne raka jajnika są szerokie. Niestety, nadal brak jest badań przesiewowych, dzięki którym byłoby możliwe wykrycie choroby we wczesnym stadium zaawansowania. Diagnostyka tego typu jest potrzebna, bowiem nowotwór jajnika jest szóstym pod względem częstości występowania oraz czwartym pod względem ilości zgonów nowotworem wśród polskich pacjentek. Dodatkowym problemem jest fakt, że w początkowych stadiach zaawansowania rak jajnika nie daje charakterystycznych objawów. Wiele kobiet nie wykonuje  podstawowych badań ginekologicznych. Między innymi z tego powodu warto wykonywać kontrolne badania układu moczowo – płciowego. Warto również zaznaczyć, ze badania profilaktyczne powinny dotyczyć kobiet w każdym wieku – nowotwór jajnika może wystąpić nawet u stosunkowo młodych pacjentek. Podobnie jak w przypadku innych chorób nowotworowych ważne jest wykrycie schorzenia we wczesnym etapie rozwoju. W leczeniu stosowane są techniki chirurgiczne, oraz chemioterapia. Niestety nadal wyniki leczenia nowotworów jajnika nie są satysfakcjonujące. W Polsce umieralność z powodu nowotworów jajnika jest wyższa o 15 procent w porównaniu do innych krajów europejskich – podobnie wygląda kwestia zachorowalności, która jest także wyższa o 15 procent.

Bibliografia:

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek