Rak jajnika

12 czerwca 2017

Nowotwór jajnika jest chorobą, która głównie występuje u starszych wiekiem kobiet – większość zachorowań notuje się na 6 – 7 dekadę życia, ale chorują również kobiety znacznie młodsze, nieraz przed 40 rokiem życia. To nowotwór, który zbiera spore żniwo, głównie z powodu późnej wykrywalności choroby – powodem jest brak objawów alarmujących, oraz brak badań skriningowych prowadzonych w kierunku raka jajnika.

Chociaż nowotwór jajnika znajduje się poza pierwszymi trzema najczęściej występującymi nowotworami wśród płci żeńskiej, to nadal ilość zgonów z jego powodu jest zbyt duża. Wśród nowotworów narządów rodnych, znajduje się on z kolei na trzecim miejscu – zaraz po raku szyjki macicy i trzonu macicy.

Istnieje wiele rodzajów nowotworu jajnika – jednak najprostszą klasyfikacją jest ta, oparta na o histologiczną budowę nowotworu jajnika. Poszczególne rodzaje, które można wyróżnić w tej klasyfikacji to nowotwory, które wywodzą się z nabłonka powierzchniowego (pokrywającego jajnik), nowotwory wywodzące się ze sznurów płciowych i zrębu jajnika lub nowotwory germinalne (z komórek rozrodczych). Warto zauważyć, ze każdy z tych rodzajów nowotworów jajnika ma kilka różnych podtypów. Bez wątpienia najczęściej występującym typem nowotworu jajnika jest ten, który wywodzi się z nabłonka pokrywającego jajnik. W tej klasyfikacji możemy kolejno wyróżnić nowotwory surowicze (najczęściej występujący rodzaj raka jajnika), śluzowe, endometrioidalne, jasnokomórkowe oraz z nabłonka przejściowego. Co warto wiedzieć na temat nowotworu jajnika?

Rak jajnika – objawy

Duży problem w wykrywalności raka jajnika stanowi brak objawów w początkowych stadiach jego zaawansowania. Wczesne objawy raka jajnika często nie występują – podobnie jest z resztą w przypadku innych nowotworów – pierwsze symptomy są nie charakterystyczne. Konsekwencją tego, ewentualna diagnostyka i leczenie wprowadzane są z opóźnieniem, często w zaawansowanej chorobie nowotworowej. Szacuje się, że nawet 70% nowotworów jajnika zostaje wykrytych w III i IV stadium zaawansowania. Najczęściej nowotwór daje objawy, gdy jego wielkość jest znaczna i dochodzi do pojawienie się objawów uciskowych – występuje ból brzucha, wzdęcia, uczucie pełności w podbrzuszu, ale również wodobrzusze – sugeruje się, że nawet jedna trzecia pacjentów w chwili rozpoznania ma właśnie wodobrzusze z powodu raka jajnika. U niektórych kobiet w przebiegu raka jajnika może także dochodzić do patologicznych krwawień z dróg rodnych. Każdy stan tego typu powinien zostać poddany konsultacji u lekarza ginekologa. Wraz z postępem choroby dochodzi do stopniowego wyniszczenia organizmu (cachexia).

Rak jajnika –badania

Jakie badania należy wykonać w przypadku podejrzenia raka jajnika? O odpowiednim doborze badań decyduje prowadzący zespół lekarzy. Standardowo, wykonuje się badanie ginekologiczne palpacyjne przez pochwę(transwaginalne) oraz przez odbytnicę (transanalne). Oprócz badania ginekologicznego, stosowane są techniki obrazowe, zabiegowe oraz laboratoryjne.

Badania obrazowe to głównie USG (ultrasonografia) przezbrzuszna i przezpochwowa. To badanie bezpieczne i łatwo dostępne. W badaniu tym można wykryć także inne nieprawidłowości umiejscawiające się w jajniku – na przykład torbiele. W przypadku podejrzenia nowotworu jajnika wykonuje się również inne badania obrazowe takie jak tomografia komputerowa (TK) lub magnetyczny rezonans jądrowy (MRI).

Nie bez znaczenia pozostają także zabiegowe metody diagnostyczne – należy do nich między innymi laparoskopia.

Badania laboratoryjne również stosowane są w diagnostyce raka jajnika. Obecnie wykorzystuje się ocenę stężenia markerów nowotworowych- CA125 oraz HE4, według tak zwanego protokołu ROMA. Wspólna ocena tych dwóch markerów ma większą wiarygodność niż pomiar samej glikoproteiny CA125, której poziom może być również podniesiony w przypadku schorzeń nienowotworowych taki jak mięśniaki macicy czy też endometrioza. Fizjologicznym stanem, w którym dochodzi do zwiększenia poziomu CA125 jest miesiączka.

Klasyfikacja guzów jajnika

Do oceny klinicznego zaawansowania raka jajnika stosuje się klasyfikację FIGO, która składa się z 4 stopni. Stopień pierwszy (FIGO I) to guz, który ograniczony jest do jajników. W stopniu drugim(FIGO II) oprócz obecności guzów w jednym lub dwóch jajnikach, występuje również zajęcie innych narządów miednicy mniejszej. Stadium III raka jajnika dotyczy sytuacji klinicznej w której występują przerzuty poza miednicą i/lub doszło do przerzutowania do węzłów chłonnych zaotrzewnowych lub pachwinowych. Mogą wystąpić także powierzchowne przerzuty do wątroby. Rak jajnika w IV stadium zaawansowania (FIGO IV) to sytuacja kliniczna, w której oprócz guzów jajnika obecne są odległe przerzuty – z wyłączeniem przerzutów do otrzewnej.

Rak jajnika – leczenie

W leczeniu raka jajnika stosuje się różne metody terapeutyczne – od zabiegów chirurgicznych, przez chemio i radioterapię. Zabieg operacyjny nie ogranicza się jedynie do usunięcia nowotworowo zmienionego jajnika. Dostępne możliwości operacyjne to miedzy innymi zabieg radykalny, zabieg cytoredukcyjny czy tez laparotomia zwiadowcza. Czym różnią się miedzy sobą te trzy sposoby leczenia chirurgicznego?

Rak jajnika – leczenie operacyjne

Laparotomia zwiadowcza – jest chirurgiczną metodą diagnostyczną.

Radykalny zabieg operacyjny – w jego trakcie usuwa się macicę wraz z przydatkami, sieć większą, oraz wyrostek robaczkowy. Dodatkowo, dokonuje się oceny palpacyjnej oraz wzrokowej narządów jamy brzusznej i otrzewnej ściennej. W trakcie zabiegu operacyjnego pobiera się również do badania cytologicznego popłuczyny z jamy otrzewnej. U kobiet w wieku rozrodczym należy rozważyć zabiegi oszczędzające, pozwalające na zachowanie zdolności do rozrodu.

Celem zabiegu cytoredukcyjnego jest usunięcie wszystkich widocznych zmian nowotworowych – nie jest to jednak zabieg radykalny.

Oprócz leczenia chirurgicznego, w terapii raka jajnika stosuje się również leczenie chemioterapeutyczne. Możliwości jej stosowania są szerokie – może być zastosowana po radykalnym zabiegu operacyjnym lub jako leczenie wstępne – indukcyjne. W leczeniu raka jajnika rzadko stosowana jest radioterapia- zazwyczaj dotyczy leczenia paliatywnego.

Rak jajnika – rokowanie

Pięcioletnie przeżycie u chorych na raka jajnika zależy od stopnia zaawansowania choroby – w najniższych stadiach choroby (FIGO I), przeżycie pięcioletnie dotyczy ponad 80% chorych kobiet. Dla porównania u kobiet z rakiem jajnika w stadium czwartym (FIGO IV) , pięcioletnie przeżycie osiąga niecałe 20% chorych.