Diagnostyka

22 lutego 2018

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego nie należą do najczęstszych schorzeń onkologicznych – w zdecydowanej większości zmiany nowotworowe w obrębie mózgu są wynikiem przerzutów z innych narządów – na przykład płuca, nerki czy też piersi. Jak wygląda diagnostyka nowotworu mózgu?

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – przyczyny

Zdecydowana większość nowotworów ośrodkowego układu nerwowego spowodowana jest przerzutami z innych narządów. Nawet 25 procent pacjentów, którzy zmarli z powodu choroby nowotworowej miało przerzuty właśnie do mózgu. Narządy, które często przerzutują właśnie do mózgu to płuco, nerka, pierś czy też nowotwór skóry – czerniak. Niektóre nowotwory ośrodkowego układu nerwowego mogą być efektem wcześniejszego napromieniania okolicy głowy – dotyczy to szczególnie dzieci, u których kiedyś prowadzona w ten sposób była terapia białaczki czy też leczenia guza przysadki lub szyszynki. Zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworu ośrodkowego układu nerwowego występuje również u chorych z zespołami genetycznymi.

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – objawy

Pierwsze objawy nowotworów ośrodkowego układu nerwowego wcale nie muszą sugerować aż tak poważnej choroby. Podobnie jak w przypadku każdego innego schorzenia, pojawienie się niepokojących lub niewystępujących wcześniej objawów jest alarmujące i powinno zmusić do wizyty lekarskiej. W przypadku nowotworów ośrodkowego układu nerwowego sprawy nie ułatwia fakt, że symptomy towarzyszące tej chorobie mogą być różne i nie zawsze sugerują występowanie poważnego schorzenia. Najczęściej pojawiające się objawy to bóle głowy, napady padaczkowe i neurologiczne objawy ogniskowe. Z uwagi na wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego (występującego na skutek wzrostu objętości tkanki mózgowej) pojawiają się inne symptomy takie jak zaburzenia świadomości, pogorszenie widzenia czy też nudności i wymioty. Warto wspomnieć również, że objawy mogą się różnić w zależności od miejsca, które zostało uszkodzone przez rozwijający się nowotwór. Jeśli uszkodzeniu uległ płat czołowy, u pacjentów mogą pojawić się zmiany zachowania i stanu psychicznego. Chorzy są labilni emocjonalnie i apatyczni. Wraz ze zwiększaniem się rozmiaru nowotworu dochodzi także do destrukcji kolejnych fragmentów płata czołowego, co może skutkować utratą węchu, widzenia, a w przypadku zajęcia obszaru kory ruchowej także do niedowładów. Uszkodzenie płata skroniowego najczęściej wiąże się z afazją, a z kolei płata ciemieniowego z zaburzeniami czucia. Destrukcja płata czołowego wiąże się z zaburzeniami czucia na przeciwnej stronie ciała. Jak widać uszkodzenie konkretnej struktury wiąże się z specyficznymi objawami. Zajęcie móżdżku objawia się zespołem nadciśnienia wewnątrzczaszkowego objawiającego się bólami głowy, nudnościami i wymiotami, bradykardią i obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego.

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – diagnostyka

U większości pacjentów, pojawienie się niepokojących objawów skłania do wizyty u lekarza. Niestety, niecharakterystyczne objawy nie ułatwiają szybkiej diagnostyki, bowiem mogą imitować zupełnie inne jednostki chorobowe. W przypadku nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, największe znaczenie ma obrazowanie rezonansem magnetycznym – mniejsze znaczenie ma tomografia komputerowa (TK). Oprócz obrazowania do postawienia dokładnego rozpoznania potrzebna jest również ocena histopatologiczna zmiany. Pobranie wycinka do badania odbywa się podczas operacji lub poprzez stereotaktyczną biopsję gruboigłową. Warto także zauważyć, że w przypadku nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, wykonuje się także badania dodatkowe, które są ważne dla oceny rokowania i możliwych sposobów leczenia. Oczywiście bardzo istotny jest wywiad oraz badanie fizykalne pacjenta. U niektórych chorych wykonuje się również badania z krwi, określające poziom tak zwanych markerów nowotworowych. Początkowa diagnostyka może się również wiązać z badaniem funkcjonowania narządów zmysłów (na przykład badanie okulistyczne). Jeśli istnieje podejrzenie, że nowotwór ośrodkowego układu nerwowego jest wynikiem przerzutu z innego narządu, wykonuje się badania mające na celu określenie ogniska pierwotnego choroby onkologicznej. Często korzysta się z tak podstawowych badań jak zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej (RTG) czy też badanie USG (ultrasonograficzne).

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego – leczenie

Dokładne określenie sposobu leczenia i rokowania zależy od rodzaju nowotworu. Najważniejszą rolę w terapii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego ma chirurgia. Zabiegi operacyjne nie zawsze wiążą się jednak z leczeniem. Właśnie dzięki chirurgii możliwa jest diagnostyka, terapia paliatywna, a także u niektórych pacjentów daje szanse na wdrożenie chemio- lub radioterapii. Oprócz wspomnianych metod, w leczeniu nowotworów ośrodkowego układu nerwowego stosuje się także teleradioterapię, brachyterapię, czy też stereotaktyczną radiochirurgię.

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego u dzieci

Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (mózgu) u dorosłych stanowią około 3 procent wszystkich nowotworów. Nieco inaczej wygląda kwestia występowania tego schorzenia u dzieci, bowiem nowotwory tego typu są drugimi co do częstości występowania wśród młodych pacjentów, zaraz po białaczkach limfoblastycznych.

Nowe metody diagnostyczne oraz postęp technologiczny, który dokonał się w ostatnich latach w dużym stopniu ułatwił prowadzenie skutecznej diagnostyki w nowotworach (nie tylko ośrodkowego układu nerwowego). Niestety, obecnie nie ma żadnego programu badań przesiewowych tak jak ma to miejsce w przypadku raka jelita grubego lub piersi. Między innymi z tego powodu należy zachować czujność i w przypadku pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów, należy zgłosić się do lekarza celem wykonania podstawowych badań diagnostycznych, bowiem w wielu przypadkach wcześniejsze postawienie diagnozy wiąże się z lepszym rokowaniem i szansą na wyleczenie.

Bibliografia:

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek