Diagnostyka

13 marca 2018

Nowotwory oka występują rzadko – stanowią około 0,2 procenta wszystkich zachorowań na nowotwory w Polsce. Warto jednak spojrzeć nieco szerzej na choroby onkologiczne związane z narządem wzroku – mowa o całej okolicy oka, to znaczy powiekach, oczodole, nerwie wzrokowym i tkankach sąsiadujących. W jaki sposób diagnozowane są te schorzenia i jakie objawy powinne skłonić do wizyty u lekarza?

Po pierwsze należy wspomnieć, że nowotwory oka mogą mieć charakter pierwotny jak i wtórny – dotyczy to oczywiście także tkanek otaczających. Zmiany o charakterze nowotworowym mogą lokalizować się w obrębie powiek, gruczołu łzowego, przewodu łzowego, oczodołu, nerwu wzrokowego i samej gałki ocznej (nowotwory mogą lokalizować się w każdej strukturze anatomicznej oka). W przypadku powiek występują zarówno nowotwory o charakterze łagodnym jak i złośliwym. Najczęstsze łagodne zmiany nowotworowe powiek to brodawczaki i naczyniaki, a najczęstszym nowotworem złośliwym jest rak podstawnokomórkowy. W przypadku gałki ocznej w spojówce występują takie schorzenia jak: rak spojówki, czerniak złośliwy spojówki, rak łojowy. Mówiąc o błonie naczyniowej warto wspomnieć o czerniaku złośliwym. Z soczewką oka związany jest siatkówczak, który jest najczęstszym nowotworem złośliwym wewnątrzgałkowym u dzieci. W oczodole (a więc w miejscu, gdzie zlokalizowana jest gałka oczna) mogą występować różne jednostki chorobowe takie jak chłoniak złośliwy, rozrosty limfocytarne i oponiaki. Zmiany lokalizujące się w obrębie oczodołu mogą pochodzić także z innych sąsiednich struktur, które naciekają lub wpuklają się do oczodołu. Oprócz nowotworów pochodzących z „sąsiedztwa” oczodołu, często mogą występować także przerzuty z innych narządów, które najczęściej pochodzą z płuca (u mężczyzn) oraz z sutka (u kobiet) czy neuroblastoma (u dzieci). W przypadku gałki ocznej przerzuty z największą częstotliwością występują w naczyniówce – niestety przerzut do gałki ocznej najczęściej świadczy o zaawansowanym stadium pierwotnego źródła nowotworu.

Nowotwór gałki ocznej – objawy

Mówiąc o objawach związanych z nowotworami gałki ocznej należy pamiętać także o tych, które lokalizują się także w obrębie oczodołu. Z uwagi na to jak dużo jest struktur właśnie w tym regionie ciała, różne mogą być objawy związane z zajęciem konkretnej jego części. W przypadku patologii lokalizującej się w obrębie oczodołu, może wystąpić wytrzeszcz gałki ocznej. Jednak statystycznie przyczyną wytrzeszczu w większości przypadków jest nadczynność tarczycy (choroba Graves – Basedowa), która występuje znacznie częściej niż nowotwór oka. Z pewnością to, co powinno nas zaniepokoić to wszelkie zaburzenia pojawiające się podczas widzenia. Alarmujące powinne być nieostre widzenie (szczególnie, jeśli wystąpi w sposób nagły), podwójne widzenie (tak zwana diplopia), czy też silny ból okolicy oka – te stany powinne być zdiagnozowane przez lekarza okulistę. Zaburzenie ruchów gałki ocznej lub trudność w jej ruchomości również wskazuje na konieczność diagnostyki. Przyczyny mogą być różne, niekoniecznie związane z chorobą onkologiczną okolicy oka. Zmiana barwy powieki również jest wskazaniem do konsultacji lekarskiej – z uwagi na podobieństwo objawów, w takiej sytuacji warto wybrać się do lekarza dermatologa, który już za pomocą badania dermatoskopowego będzie mógł zweryfikować podejrzaną zmianę. Jeśli w łzach pojawi się ślad krwi, to również jest to wskazaniem do niezwłocznej kontroli lekarskiej.

Nowotwór oka – diagnostyka

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów koniecznie należy udać się na wizytę do lekarza – najlepiej okulisty, który już podczas badania będzie mógł wykluczyć część chorób. Dokonuje się także oceny oka w tak zwanej lampie szczelinowej. W przypadku wątpliwości, pacjent może zostać skierowany na badania obrazowe, które mogą okazać się pomoce w prowadzeniu diagnostyki różnicowej. Są to metody nieinwazyjne, stosowane również w diagnostyce innych schorzeń, nie koniecznie okulistycznych. Należy do nich badanie ultrasonograficzne (USG) gałki ocznej, tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI). Badania te dają często odpowiedź na pytanie czy zmiana występująca w obrębie oka ma charakter pierwotny czy jest wynikiem przerzutów do gałki ocznej. W uzasadnionych przypadkach może okazać się konieczne przeprowadzenie biopsji zmiany podejrzanej o charakter nowotworowy. Zmiana oceniana jest histopatologicznie i w zależności od otrzymanego wyniku podejmowane jest właściwe leczenie.

Pomimo tego, że guz gałki ocznej należy do rzadkich schorzeń – pod żadnym pozorem nie wolno bagatelizować niepokojących objawów. Dane dotyczące przeżycia chorych z zdiagnozowanym nowotworem oka są optymistyczne (w porównaniu do innych najczęściej występujących nowotworów w Polsce) – w skali jednorocznej przeżycia osiągają ponad 80 procent, a w skali pięcioletniej przekraczają 60 procent chorych. To dobra informacja dla wielu pacjentów – warunkiem pozwalającym na wyleczenie jest jednak podjęcie szybkiej, skutecznej diagnostyki. Dalszy etap postępowania zależy w dużej mierze od wyników badań obrazowych oraz oceny histopatologicznej pobranej do analizy mikroskopowej zmiany podejrzanej o charakter nowotworowy. Obecnie dostępne są różne warianty leczenia schorzeń onkologicznych oka. Należą do nich miedzy innymi operacje chirurgiczne, chemioterapia, radioterapia oraz coraz popularniejsze leczenie laserowe. Odpowiednia terapia dobierana jest w oparciu o rodzaj nowotworu, jego stan zaawansowania, miejsce występowania oraz ogólny stan chorego.

Bibliografia:

https://onkologia.mp.pl/chorobynowotworowe/165330,nowotwory-zlosliwe-oka
„Patologia znaczy słowo o chorobie” J. Stachura, W. Domagała