Teleterapia nowotworów

22 marca 2018

Teleterapia – to tajemnicza nazwa, z którą mogą wiązać się różne skojarzenia. Pojęcie to szczególnie może być trudne do zrozumienia dla osób, które nie są związane z medycyną. Jest to jeden ze sposobów leczenia chorób onkologicznych. Celem tej formy leczenia jest oczywiście zniszczenie jak największej liczby komórek nowotworowych.

Jak zdefiniować teleterapię nowotworów? To leczenie nowotworu za pomocą promieniowania jonizującego, które emitowane jest z urządzenia zewnętrznego – to także najczęstsza forma działania radioterapii. Można powiedzieć, że to specyficzny rodzaj leczenia, który polega na unieszkodliwianiu guza przez promieniowanie jonizujące płynące z zewnątrz. Działaniom promieniowania jonizującego poddane są tkanki zajęte przez proces nowotworowy, efektem czego jest śmierci komórek nowotworowych i zmniejszenie guza nowotworowego.

Czym jest teleradioterapia?

Teleradioterapia jest jedną z form radioterapii. Wyróżniamy radioterapię radykalną, paliatywną, uzupełniającą oraz indukcyjną. Przymiotnik „radykalny” doskonale obrazuje działanie tej formy leczenia, której zadaniem jest całkowita eliminacja guza nowotworowego. Nieco inne zadanie stoi przed radioterapią paliatywną, którą stosuje się u pacjentów, u których pozostałe możliwości terapeutyczne zostały już wykorzystane. Celem radioterapii paliatywnej jest podniesienie jakości życia chorych oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. Oczywiście ten rodzaj terapii jest zarezerwowany dla najbardziej zaawansowanych postaci choroby nowotworowej. Radioterapia to jedna z najprężniej rozwijających się gałęzi medycyny – wymaga zastosowania wysokospecjalistycznego sprzętu. Bez wątpienia to dziedzina, która wymaga połączenia wiedzy medycznej oraz informatycznej. Nowe technologie pozwalają na zwiększenie precyzji docierana promieni jonizujących tylko do wybranych fragmentów narządów, dzięki czemu ograniczeniu ulegają także efekty uboczne stosowanej terapii. Leczenie za pomocą radioterapii jest bezbolesne. Jak łatwo się domyślić całkowicie odmienny rodzaj leczenia wiąże się także z innym protokołem dawkowania środka leczniczego – w tym wypadku promieni jonizujących. Zabiegi te zazwyczaj trwają od kilku do kilkunastu minut. Niestety jednorazowa wizyta w szpitalu nie wystarczy – sesje radioterapeutyczne najczęściej wymagają kilku powtórzeń. Radioterapia nie jest w 100% idealnym rozwiązaniem – podobnie jak w przypadku innych sposobów leczniczych, w przebiegu terapii może dojść do tak zwanego odczynu popromiennego. Jakie są skutki uboczne teleterapii? Najczęściej są to efekty miejscowe. Skóra jest sucha, złuszcza się, a w ciężkich przepadkach może pojawić się zwłóknienie czy też martwica. Oprócz powikłań miejscowych możemy wyróżnić także efekty ogólnoustrojowe takie jak uczucie zmęczenia, spadek apetytu czy utrata włosów w okolicy napromienianej. Niektóre powikłania po radioterapii mogą pojawić się dopiero po długim czasie od naświetlania – w kilka miesięcy lub nawet lat. Należy także wspomnieć, że radioterapia wiąże się z pewnym ryzykiem nowotworów wtórnych. Dobre zaplanowanie leczenia pozwala w dużym stopniu wyeliminować niepożądane efekty uboczne – wykorzystujemy w tym celu tak zwane symulatory, tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz wysokospecjalistyczne programy komputerowe.

Teleterapia a brachyterapia

W onkologii często spotykamy się z pojęciem brachyterapii. Można powiedzieć, że to zupełnie inny sposób leczenia niż teleradioterapia, w której źródło promieniowania nie znajduje się w bezpośrednim kontakcie z chorym człowiekiem. W tym sposobie leczenia wykorzystujemy promieniowanie elektromagnetyczne gamma. Istotą brachyterapii jest obecność źródła promieniowania, które pozostaje w bezpośrednim kontakcie z chorym człowiekiem. Wyróżniamy brachyterapię śródtkankową oraz śródjamową. W przypadku brachyterapii śródtkankowej źródło promieniowania umieszczone jest w bezpośrednio w tkance guza nowotworowego. Brachyterapia śródjamowa to proces, który polega na umieszczeniu źródła promieniowania w naturalnych jamach ciała w obrębie których znajdują się zmiany o charakterze onkologicznym. Źródło promieniowania często ma postać ziaren z izotopem promieniotwórczym, igieł lub drutów. Do brachyterapii wykorzystuje się pierwiastki promieniotwórcze takie jak iryd, jod, pallad, cez czy kobalt. Bardzo dużą zaletą brachyterapii jest dokładne umieszczenie źródła promieniowania w guzie lub jego bezpośrednim sąsiedztwie, dzięki czemu promieniowanie bezpośrednio trafia w obręb zmiany onkologicznej minimalizując narażenie zdrowych narządów na działanie radiacji. Z uwagi na konieczność umieszczenia źródeł promieniowania bezpośrednio w ciele pacjenta proces brachyterapii jest bardziej skomplikowany niż teleradioterapia. U niektórych pacjentów w celu umieszczenia źródła promieniowania w jamach ciała może okazać się konieczne zastosowanie znieczulenia ogólnego.

Pomimo niektórych działań niepożądanych teleradioterapia i brachyterapia są jednymi z najważniejszych sposobów leczenia w onkologii.

Bibliografia: „Onkologia – podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek