Medycyna nuklearna

22 marca 2018

Jak często pacjenci korzystają z medycyny nuklearnej? Pierwsze skojarzenia, które mogą pojawiać się u osób nie związanych zawodowo z medycyną mogą być mylące. Medycyna nuklearna jest stosowana w onkologii zarówno w celach diagnostycznych jak i leczniczych – jej zdobycze są bardzo przydatne miedzy innymi w terapii raka tarczycy.

Leczenie izotopami

Klasyczna terapia chorób onkologicznych kojarzy się z chirurgią, chemioterapią czy też radioterapią. Okazuje się, że do leczenia nowotworów wykorzystywane są także izotopy. Jednym z przykładów najczęstszego zastosowania medycyny nuklearnej w onkologii jest leczenie radiojodem. Terapia z wykorzystaniem tego izotopu wykorzystywana jest najczęściej po operacjach chirurgicznych przeprowadzanych po nowotworze tarczycy – jest to zatem jedna ze składowych terapii łączonej (zabieg chirurgiczny z następnym podawaniem izotopu jodu). Uzupełniająca forma działania to najczęstsza postać działania radiojodu. Należy pamiętać, że rak tarczycy to najczęstszy nowotwór gruczołów wydzielania wewnętrznego, występujący częściej u kobiet niż u mężczyzn. Celem tej terapii jest zniszczenie ewentualnych pozostałości tkanki tarczycowej po zabiegu operacyjnym. Na czym polega terapia izotopowa raka? Zasadniczym mechanizmem działania radiojodu jest uszkadzanie komórek nowotworowych przez napromienianie, a w konsekwencji ich zniszczenie. Oczywistym jest więc, że kolejnym efektem jest zniszczenie ewentualnych ognisk nowotworowych. Radiojod podawany jest w formie kapsułek. Podobnie jak w przypadku innych sposobów leczniczych, tak w przebiegu stosowania radiojodu mogą pojawiać się efekty uboczne związane z stosowaniem tego typu terapii. Nie są to jednak tak silne dolegliwości jak w przypadku chemioterapii. U niewielkiej ilości pacjentów mogą pojawić się nudności, ból brzucha, zaburzenia smaku czy też popromienne uszkodzenie ślinianek.

Oprócz terapii uzupełniającej izotop jodu jest także stosowany u chorych, u których możliwości terapeutyczne zostały wykorzystane – nadal jednak istnieje możliwość podniesienia jakości ich życia i zmniejszenia cierpienia. Mowa o terapii paliatywnej. Radiojod w takim sposobie leczenia ma zastosowanie u pacjentów, u których pojawiają się przerzuty w odległych narządach lub występuje nieoperacyjna wznowa miejscowa. U chorych zmagających się z zróżnicowanym rakiem tarczycy i nieoperacyjnym guzem pierwotnym również stosuje się radiojod w terapii onkologicznej.

Zasadniczym przeciwwskazaniem do wykorzystywania radiojodu w terapii onkologicznej jest ciąża oraz okres karmienia piersią.

Należy także wspomnieć o diagnostyce izotopowej raka – po przeprowadzonym leczeniu wykonuje się także scyntygrafię poterapeutyczną. Jest to metoda diagnostyczna, która polega na wprowadzeniu do organizmu związków leczniczych znakowanych odpowiednim izotopem. Najczęściej stosowanymi są jod, złoto, rtęć, stront oraz selen.

Izotopowe leczenie kości

Warto wspomnieć, że medycyna nuklearna to nie tylko leczenie nowotworu tarczycy. Zalecenie leczenia kości izotopami należy rozumieć w kontekście terapii przerzutów onkologicznych do kości. Sposób działania polega na emisji promieniowania podobnie jak ma to miejsce w przypadku radiojodu. Ten sposób leczenia ma zastosowanie u chorych z rozsianymi przerzutami nowotworowymi do kości, u których występują silne dolegliwości bólowe. Tego typu sytuacja kliniczna może wystąpić u chorych z przerzutami nowotworowymi do kości u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego oraz raka piersi. Efektem wykorzystania izotopów w terapii przerzutów nowotworowych do kości jest zmniejszenie dolegliwości bólowych. W konsekwencji u chorych nie jest konieczne stosowanie wysokich dawek leków przeciwbólowych. Leczenie tego typu zazwyczaj przynosi poprawę u znacznej większości pacjentów. Oczywiście nie jest to terapia całkowicie pozbawiona działań ubocznych – podobnie jak w przebiegu pozostałych sposobów leczenia, terapia izotopami może wiązać się z występowaniem określonych efektów ubocznych. Jednym z nich jest uszkodzenie szpiku kostnego, które manifestuje się między innymi spadkiem ilości erytrocytów (krwinek czerwonych), krwinek białych (leukocytów) oraz płytek krwi (trombocytów). Zmniejszenie ilości elementów morfotycznych krwi ma konsekwencje ogólnoustrojowe.

Podobnie jak w przypadku innych terapii, tak w leczeni izotopami istnieją przeciwwskazania, których należy przestrzegać – oczywiście o możliwościach zastosowania danej terapii decyduje lekarz (w oparciu o ocenę stanu pacjenta, wyników badań oraz rokowania). W przypadku leczenia izotopami kolejnym przeciwwskazaniem (po ciąży i karmieniu piersią) jest niewydolność nerek.

Izotopowe badanie kości

Medycyna nuklearna to nie tylko leczenie chorób onkologicznych – to także diagnostyka. Jednym z badań, które wykorzystuje w swojej technologii izotopy jest scyntygrafia kości. To diagnostyka, którą stosuje się w przypadku stanów pourazowych, stanów zapalnych kości, bólu pochodzenia kostnego czy też nowotworów kości (pierwotnych jak i wtórnych). W trakcie badania scyntygraficznego kości dawka promieniowania jest niższa niż w przypadku tomografii komputerowej (TK). Zaletą badania jest fakt, że nie wymaga specjalnego przygotowania. Czas trwania badania zależy od jego rodzaju i zazwyczaj wynosi od kilkunastu minut do kilku godzin. Scyntygrafia kości jest na tyle bezpiecznym badaniem, że może być powtarzane wielokrotnie i nie powoduje efektów ubocznych. Ograniczeniem są natomiast (podobnie jak w leczeniu z wykorzystaniem medycyny nuklearnej) ciąża, okres karmienia piersią i przeprowadzanie badania w drugiej połowie cyklu miesięcznego.

http://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201402_Farmacja_003.pdf