Immunoterapia

12 września 2017
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Immunoterapia – nowa forma leczenia nowotworów

Leczenie nowotworów – najczęściej kojarzymy je z operacjami chirurgicznymi, chemioterapią lub radioterapią. Warto jednak wiedzieć, że obecnie możliwe jest również leczenie za pomocą immunoterapii, która należy terapii biologicznych – to także jedna z form leczenia systemowego. Co warto wiedzieć na jej temat?

Już sama nazwa tego sposobu leczenia wskazuje, że mamy do czynienia z leczeniem, które jest związane z funkcjonowaniem układu immunologicznego. Zadanie immunoterapii spełniane jest przez funkcjonowanie przeciwciał monoklonalnych, cytokin lub komórek immunokompetentnych. Chociaż naukowcy pracują nad jak najszerszym zastosowaniem immunoterapii, to obecnie tą formę leczenia stosuje się w tylko w niektórych rodzajach chorób nowotworowych – w czerniaku, niektórych rodzajach białaczek, chłoniakach, rakach piersi i nowotworach jelita grubego. Trwają jednak prace nad coraz szerszym zastosowaniem tego typu terapii – istnieją szanse, że już w perspektywie kilku najbliższych lat, ta forma leczenia stanie się wiodącą i najbardziej efektywną.

Na czym polega immunoterapia?

Dokładny opis mechanizmów, w których dochodzi do ekspansji komórek nowotworowych oraz pewnego rodzaju ich „nieśmiertelności” znacznie wykracza poza ramy niniejszego opracowania. Warto jednak przybliżyć pewne kwestie, które mają duże znaczenie w patogenezie powstawania nowotworów. W prawidłowych warunkach nasz układ immunologiczny działa bardzo sprawnie – bardzo często nie jesteśmy świadomi, że układ odpornościowy toczy prawdziwą walkę z czynnikami chorobotwórczymi. Efektem tego jest brak objawów choroby i pozostawanie w pełnym zdrowiu. Prawidłowa praca układu odpornościowego zależne jest od działania wielu substancji oraz prawidłowego funkcjonowania szlaków komunikacyjnych, dzięki czemu możliwe jest jego prawidłowe działanie. Powstające nowotwory w znacznym stopniu wpływają na prawidłowość działania układu immunologicznego – komórki nowotworowe stają się nieuchwytne dla komórek odpornościowych. Środowisko guza działa także immunosupresyjnie. Można więc stwierdzić, że nowotwór oszukuje prawidłowe działanie układu immunologicznego człowieka. Celem immunoterapii jest wpływ na układ odpornościowy, prowadzący do podjęcia walki z nowotworem. Mechanizmy wydają się proste do zrozumienia, jednak dopiero teraz naukowcom udaje się opracować leki, które wspomagają pracę układu odpornościowego człowieka w walce z chorobą nowotworową. Warto zaznaczyć, że pierwsze doniesienia odnoszące się do wpływu układu immunologicznego na leczenie nowotworów pojawiły się na początku XX wieku.

Immunoterapia – leczenie

Jak wspomniano wcześniej immunoterapia jest metodą, która wymaga jeszcze prowadzenia szczegółowych badań – obecnie nie wszystkie typy nowotworów można leczyć za pomocą tej terapii. To jednak nie przeszkadza, aby określić immunoterapię, jako największe osiągnięcie w walce z nowotworami w ostatnich latach. Które rodzaje nowotworów mają szanse na wyleczenie za pomocą immunoterapii? Tylko w ostatnim roku FDA (Agencja Żywności i Leków – Amerykańska agencja rządowa) zaaprobowała pięć nowych leków, które mają być skuteczne w leczeniu nowotworów płuca, głowy i szyi, pęcherza moczowego, raka nerki oraz chłoniaka Hodgkina. Ten rodzaj terapii znajduje również zastosowanie w leczeniu czerniaka skóry.

Immunoterapia ma także zastosowanie, jako leczenie uzupełniające po zabiegach operacyjnych – właśnie w przypadku czerniaka odnotowano dłuższe przeżycia u pacjentów zmagających się z tym rodzajem nowotworu u których zastosowano immunoterapię.

Immunoterapia nowotworów – skutki uboczne

Immonoterapia, podobnie jak inne sposoby leczenia nowotworów może powodować występowanie efektów ubocznych. Warto jednak zaznaczyć, że w wielu przypadkach nie jest możliwe dokładne przewidzenie stopnia oraz rodzaju skutków ubocznych prowadzonej terapii – ma na to wpływ ogólny stan chorego, rodzaj nowotworu i stopnia jego zaawansowania. Efekty uboczne związane z immunoterapią często dotyczą skóry – może być odczuwalny ból, pojawiać się obrzęk, wysypka czy też zaczerwienie. Oprócz wspominanych efektów mogą wystąpić również te, które przypominają objawy grypopodobne – są to dreszcze, gorączka, nudności i wymioty czy też bóle głowy. Warto zaznaczyć, że są to objawy niespecyficzne.

Immunoterapia – skuteczność[1]

Dla osób, które zmagają się z chorobą nowotworową najważniejsza jest efektywność prowadzonej terapii. W przypadku immunoterapii najlepiej przedstawić dane statystyczne uzyskane dzięki przeprowadzonym badaniom klinicznym u chorych na czerniaka skóry. O osób z chorobą w III stopniu zaawansowania, mimo udanej operacji chirurgicznej istnieje ryzyko nawrotu choroby po 4 latach – szacuje się, że taka sytuacja może wystąpić u około 60 procent chorych. Badania opierały się analizie występowania nawrotów czerniaka oraz przerzutów – konieczne było porównanie efektywności działania leku z placebo. W przypadku czerniaka skóry poddano analizie działanie leku o nazwie ipilimumab – dzięki jego zastosowaniu zmniejszyła się liczba przerzutów (9 procent mniej w porównaniu do grupy stosującej placebo) oraz nawrotów (11 procent mniej w porównaniu do grupy stosującej placebo). Koniecznie należy zauważyć, że w przypadku tego badania, zastosowana dawka leku działającego na układ immunologiczny była trzy razy większa niż ta, która została zaaprobowana przez FDA. Na skutek tej terapii u ponad 50 procent uczestników wystąpiły ciężkie objawy uboczne, a, 5 osób (co stanowiło 1% osób biorących udział w badaniu) zmarło na skutek powikłań polekowych.

Warto również wspomnieć o badaniach z udziałem chorych na raka nie drobnokomórkowego płuc – zastosowanie immunoterapii spowodowało wydłużeniem czasu życia w porównaniu do standardowej chemioterapii o blisko 2 miesiące.

Wiele wskazuje na to, że immunoterapia ma szansę stać się sposobem leczenia, który może mieć dobry efekt leczenia wielu nowotworów. Potrzebne jest jeszcze jednak wiele badań i doświadczeń, dzięki którym będzie możliwe wprowadzenie tego typu leczenia do większej ilości poszczególnych nowotworów.

[1] https://www.asco.org/research-progress/reports-studies/clinical-cancer-advances/advance-year-immunotherapy-20