Brachyterapia

6 października 2017
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Choroby nowotworowe są główną przyczyną zgonów wśród osób przed 65 rokiem życia, wyprzedzając schorzenia układu sercowo – naczyniowego. Niestety statystki są nieubłagane – mamy do czynienia z tendencją wzrostową zachorowalności na nowotwory. Nie budzi więc zdziwienia duże zainteresowanie metodami terapeutycznymi. Leczenie chorób nowotworowych dla wielu osób kojarzone jest wyłącznie z technikami chemioterapeutycznymi oraz zabiegami chirurgicznymi. Obecnie medycyna dysponuje potężnym arsenałem, który pomaga w walce z chorobami nowotworowymi. Czym jest brachyterapia i jakie ma zastosowanie?

Brachyterapia – co to jest?

Radioterapia to znany sposób leczenia – jest to jednak szerokie pojęcie, które wymaga wyjaśnienia, bowiem bezpośrednio jest ono związane z brachyterapią. Istotą radioterapii jest wykorzystanie do leczenia energii promieniowana jonizującego, czego efektem są określone procesy biologiczne, mające korzystne znaczenie w terapii nowotworów (poszczególne etapy tych procesów znacznie wykraczają poza ramy niniejszego opracowania). W zależności od zastosowanych kryteriów możliwy jest podział radioterapii. W zależności od lokalizacji źródła promieniowania względem tkanki, która poddawana jest w leczeniu, wyróżnia się teleradioterapię oraz brachyterapię. Pozostałe podziały są związane z rodzajem promieniowania jonizującego, energią promieniowania, wskazaniami leczniczymi. Warto zaznaczyć, że radioterapia należy do metod miejscowego sposobu leczenia, w odróżnieniu do chemioterapii, która działa ogólnoustrojowo, powodując znacznie więcej efektów ubocznych.

Brachyterapia – na czym polega?

Istotą brachyterapii jest napromienianie określonej struktury tkankowej przez źródło, które znajduje się w bezpośrednim kontakcie z pacjentem, w przeciwieństwie do teleradioterapii, w której źródło promieniowania znajduje się w pewnej odległości od pacjenta. Podział brachyterapii związany jest z sposobem umieszczenia źródła promieniowania w stosunku do zmiany chorobowej. Brachyterapia śródjamowa opiera się na umieszczeniu czynnika odpowiedzialnego za promieniowanie w naturalnych jamach ciała. Brachyterapia śródtkankowa odnosi się do umieszczenia źródła promieniowania bezpośrednio w tkance nowotworowej. Kolejny podział powstał ze względu na czas, przez jaki źródła promieniowania pozostają bezpośrednio w obrębie tkanki (czasowo lub na stałe). Chociaż założenia brzmią bardzo obiecująco, to warto zaznaczyć, że brachyterapia nie zawsze jest „złotym standardem” i często preferowane są inne sposoby leczenia.

Technika – brachyterapia

Wbrew pozorom przedstawione wyżej założenia wcale nie są rewolucyjne. Pierwsze próby zastosowania takiego sposobu leczenia miały miejsce na początku XX wieku w terapii chorób ginekologicznych. W kolejnych latach brachyterapia rozwijała się, jednak dopiero dzisiejsza technika, wiedza z zakresu biologii molekularnej, fizjologii, biochemii oraz zaawansowanych technik informatycznych pozwala wykorzystać potencjał tej metody terapeutycznej. Brachyterapia to nie tylko leczenie chorób nowotworowych, błędne jest więc skojarzenie: brachyterapia = rak. Wysoki potencjał pozwala na użycie tego sposobu leczenia na przykład w zaburzeniach układu hormonalnego.

Brachyterapia – zastosowanie

Działanie miejscowe brachyterapii pozwala na dotarcie do bezpośredniego miejsca, gdzie występuje zmiana nowotworowa. Niejednokrotnie w celu prawidłowego dostarczenia źródła promieniowania jonizującego do objętej procesem nowotworowym tkanki wykorzystywane są techniki endoskopowe oraz specjalnego rodzaju aplikatory. W jakich chorobach nowotworowych ma zastosowanie brachyterapia? Ten sposób leczenia pozwala na wspomaganie leczenia takich chorób jak rak płuc, nowotwory narządu rodnego, przełyku, piersi, prostaty, trzustki czy też nowotworów lokalizujących się w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz głowy i szyi. Celowe jest stwierdzenie „wspomaganie leczenia”, bowiem technika ta nie zawsze jest nastawiona na radykalne wyleczenie. Często jest więc sposobem leczenia nawracających, nieoperacyjnych zmian w obrębie tkanek. Stosuje się ją również w przypadku terapii paliatywnej, mającej na celu podniesienie jakości życia pacjenta w ostatnim, nieuleczalnym stadium choroby.

Brachyterapia ma szerokie zastosowanie w leczeniu nowotworu piersi, najczęściej występującej choroby tego typu wśród kobiet. Zastosowanie brachyterapii w leczeniu raka piersi jest szerokie – stanowi uzupełnienie leczenia teleradioterapeutycznego oraz chirurgicznego. Stanowi także sposób leczenia wstępnego nowotworów, które pierwotnie nie zostały zakwalifikowane do zabiegu chirurgicznego.

Brachyterapia – skutki uboczne

Pomimo tego, że brachyterapia należy do miejscowego sposobu leczenia nowotworów, to nie oznacza, że nie występują efekty uboczne jej zastosowania. Oczywiście nie muszą być one tak silnie wyrażone jak przypadku chemioterapii. Powikłaniami, które mogą wystąpić w przebiegu brachyterapii są krwotoki, przetoki, czy też uszkodzenie sąsiednich tkanek lub narządów. W napromienianych okolicach może pojawić się obrzęk, zaczerwienienie skóry, czy też miejscowy stan zapalny.

 W porównaniu do innych technik terapeutycznych zabiegi z zastosowaniem brachyterapii są szybsze, zapewniają większy komfort w trakcie i po zabiegu. Zaletą jest również podanie dużej dawki promieniowania w precyzyjnie wyznaczonym miejscu, dzięki czemu zwiększają się możliwości skutecznej terapii.

Brachyterapia – ile trwa zabieg?

Zabieg brachyterapii nie trwa długo i zazwyczaj nie są konieczne wielodniowe pobyty w szpitalu, jak ma to miejsce w przypadku innych metod terapeutycznych. Pobyt w szpitalu często ogranicza się do jednego lub dwóch dni, chociaż wiele zależy od sytuacji klinicznej, stanu pacjenta oraz stopnia zaawansowania nowotworu i dalszych planów związanych z terapią. Zazwyczaj po przebytym zabiegu nie jest konieczna długotrwała rekonwalescencja, a chory może szybko powrócić do codziennego funkcjonowania. Konieczne są jednak kontrole lekarza prowadzącego.

Brachyterapia ma wiele zalet i jej zastosowanie w terapii nowotworów jest bardzo szerokie. Być może zaawansowanie technik informatycznych oraz rozwój biotechnologii pozwoli na coraz szersze zastosowanie tego sposobu terapii onkologicznej.

Bibliografia: „Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy”, R. Kordek