Glukozynolany w warzywach

6 października 2017
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Choroby nowotworowe to jeden z najpoważniejszych problemów, z którym zmaga się medycyna XXI wieku. Pomimo opracowania coraz bardziej zaawansowanych technik diagnostycznych, badań przesiewowych oraz nowych form terapii, ilość diagnozowanych nowotworów stale wzrasta. Między innymi dlatego poszukiwane są sposoby, które mają na celu zmniejszenie ilości zachorowań. Coraz częściej mówi się o prewencyjnym wpływie diety na rozwój chorób nowotworowych. Oprócz znajomości ogólnych zasad dotyczących zdrowego żywienia, warto również wiedzieć, które związki mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby nowotworowej. Odpowiednia dieta może działać jedynie wspomagająco i nie daje całkowitej ochrony przed wystąpieniem choroby nowotworowej.

Glukozynolany to związki, które naturalnie występują w roślinach i są najbardziej charakterystyczne dla warzyw kapustnych. Można wyróżnić około sto różnych związków należących do tej grupy chemicznej. U roślin glukozynolany spełniają funkcję ochronną przed działaniem niektórych szkodników oraz patogenów. Warto zaznaczyć, że największe znaczenie dla człowieka mają produkty ich przemian, w trakcie których dochodzi do powstania izotocyjanianów, działających przeciwnowotworowo. Zawartość glukozynolanów różni się w zależności od konkretnego rodzaju warzywa – znaczenie ma jednak nie tylko jego rodzaj, ale ważne jest również, w jakich warunkach było hodowane (wpływ ma więc klimat, wilgotność, a nawet czas zbiorów).

Dla których warzyw charakterystyczny jest wysoki poziom glukozynolanów? Dużą zawartością cechują się biała kapusta, rzepak, gorczyca, brukselka, brokuł oraz rzeżucha. Według badań gukozynolany mają działanie przeciwnowotworowe, działają przeciwzapalnie oraz chronią przed tak zwanym stresem oksydacyjnym i reaktywnymi formami tlenu. Dobroczynny wpływ stosowanej diety poruszany jest od dawna – warto jednak zaznaczyć, że do tej pory nie udało się jednoznacznie określić, które związki działają całkowicie prewencyjne na rozwój choroby nowotworowej. Wiemy natomiast, których należy unikać i które mogą mieć związek z występowaniem chorób nowotworowych.

 W przypadku glukozynolanów sugeruje się, że chronią one przed występowaniem takich schorzeń jak rak jelita grubego, nowotwory piersi, narządu rodnego oraz raka prostaty, czyli najczęściej występujących schorzeń nowotworowych na świecie. Prewencyjna rola warzyw (oraz owoców) w rozwoju niektórych chorób została udowodniona – nie bez znaczenia WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) rekomenduje spożywanie 400g (minimum!) owoców oraz warzyw dziennie, co chroni przed przewlekłymi chorobami układu krążenia, nowotworami oraz cukrzycą i otyłością.

Warto jednak zaznaczyć, że zbyt duże spożycie warzyw bogatych w glukozynolany może również negatywnie wpływać na stan zdrowia. Efektem ubocznym ich stosowania jest działanie, które określa się mianem goitrogennego (wolotwórczego). Polega ono na upośledzeniu prawidłowego funkcjonowania tarczycy poprzez blokowanie wychwytu jodu, niezbędnego do produkcji hormonów tarczycowych.

Badania nad korzystnym wpływem niektórych związków chemicznych stają się celem dla naukowców i instytucji. Warto jednak zaznaczyć, że na początkowym etapie doświadczeń wiele związków wykazywało obiecujące właściwości, jednak na skutek dalszej analizy pojawiały się wątpliwości czy faktycznie ich działanie jest prozdrowotne. W przypadku glukozynolanów również potrzebnych jest więcej badań, jednak pojawiają się doniesienia, że ich spożycie może w znacznym stopniu zredukować ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów. Z pewnością konieczne jest przeprowadzenie większej liczby badań, które w czytelny sposób udokumentują potencjalnie pozytywny wpływ na prewencję chorób nowotworowych.

Dieta receptą na raka?

To pytanie zadaje sobie wiele osób. Niestety, mimo intensywnych badań oraz poszukiwań nie udało się określić, które składniki pożywienia zapewnią maksymalną prewencję w zachorowaniach na nowotwory. Uwarunkowania genetyczne są trwałe i jak na razie nie udało się opracować metod, dzięki którym byłaby możliwa ingerencja w geny. Jednak pewne zachowania prozdrowotne w znacznym stopniu mogą zmniejszyć ryzyko występowania chorób nowotworowych, należy do nich między innymi dieta, która powinna być właściwie zbilansowana, oparta na produktach bogatych w naturalne składniki, zapewniająca właściwe proporcje białek, tłuszczy i węglowodanów. Żywność nie powinna być wysoko przetworzona, z ograniczeniem tłuszczy pochodzenia zwierzęcego. Dodatki chemiczne, które zwiększają atrakcyjność pokarmów oraz działają konserwująco również powinny być ograniczone do minimum. Zbilansowana dieta oraz pochodzenie produktów nie jest jedyną kwestią, którą należy brać pod uwagę w przypadku ich dobroczynnego działania w prewencji chorób nowotworowych. W przypadku glukozynolanów niezmiernie ważny jest również sposób obróbki warzyw. Według badań narażenie na zbyt długie gotowanie (a więc wysoką temperaturę) naraża produkty na utratę wartościowych związków, w tym tych, które należą właśnie do glukozynolanów. Aby temu zapobiec konieczne jest krótkie gotowanie, dzięki czemu zawarte w warzywach substancje nie ulegną degradacji i dostaną się wraz z pożywieniem do naszego organizmu.