Błonnik

10 sierpnia 2017
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Błonnik – znaczenie, funkcja

Aktualnie zwracamy coraz większa uwagę na produkty, które jemy– dieta ma bardzo duży wpływ na nasze zdrowie i znaczenie dla zachodzących w naszym organizmie procesów. Oczywiście nie bez znaczenia pozostaje fakt, że zawarte w żywności konserwanty i inne chemiczne dodatki również działają negatywnie na zdrowie. W przypadku prewencji chorób układu pokarmowego, wiele mówi się na temat dobroczynnego działania błonnika. Czym jest błonnik pokarmowy i czy jest ważnym składnikiem dla naszego organizmu?

Na początek warto wyjaśnić kilka kwestii, które powinny rozwiać wątpliwości związane z terminologią.

Dieta bogato resztkowa. Co oznacza to stwierdzenie? To taka dieta, która ma wysoką zawartość błonnika.

Czym jest błonnik pokarmowy? Z chemicznego punktu widzenia, błonnik należy do polisacharydów (wielocukrów). Można wyróżnić również jego podział na błonnik rozpuszczalny, nierozpuszczalny oraz częściowo rozpuszczalny w wodzie. Co ciekawe, natura nie wyposażyła człowieka w enzymy, które byłyby zdolne do trawienia błonnika. Konsekwencją tego jest fakt, że nie jest on źródłem energii. Nie oznacza to jednak, że błonnik jest bezużyteczny – wręcz przeciwnie. Skoro nie jest źródłem energii, nie ulega  trawieniu, to  jaka jest właściwie rola błonnika?

Włókno pokarmowe (inaczej błonnik) działa w kilku mechanizmach. Po pierwsze dzięki jego właściwościom dochodzi do wiązania wody – dzięki temu przyspieszeniu ulega pasaż jelitowy, a co za tym idzie dochodzi do mniejszego zalegania mas kałowych w jelicie. Warto o tym pamiętać i zapewnić właściwe nawodnienie organizmu. Dodatkowo błonnik, który dostaje się do jelita stanowi pożywkę dla naturalnie bytujących w tym środowisku bakterii. Oprócz tego błonnik pęcznieje pod wpływem wiązania wody, co powoduje zwiększenie jego objętości. Dzięki temu szybciej czujemy się syci i najedzeni, w efekcie czego spożywamy mniejsze ilości pokarmów. Jakie jest inne znaczenie błonnika? właściwości błonnika chronią przed rozwojem raka jelita grubego – drugiego pod względem częstości zachorowań nowotworu wśród kobiet oraz trzeciego u mężczyzn. Z uwagi na częstość występowania tej choroby, warto podjąć wszelkie działania mające na celu zmniejszenie ryzyka jej rozwoju. Oczywiście, stosowanie diety bogatoresztkowej nie stanowi gwarancji, że nie rozwinie się choroba nowotworowa, jednak jest czynnikiem, który obniża to ryzyko. Kolejną funkcją błonnika jest jego wpływ na szybkość wydalania tłuszczów oraz wchłaniania trójglicerydów. Dzięki błonnikowi zmniejszeniu ulega ryzyko rozwoju  miażdżycy, a w konsekwencji dochodzi do zmniejszenia ryzyka między innymi zawału serca.

Jeśli już wiadomo, jakie właściwości ma błonnik to naturalnym pytaniem jest, jakie są jego źródła i co warto jeść, aby zapewnić sobie odpowiednią podaż błonnika. Zatem, gdzie występuje błonnik? Szczególnie duża jego zawartość występuje w warzywach i owocach oraz nasionach roślin strączkowych. Gdzie dokładnie występuje duża zawartość błonnika? Kasze – największe jego ilości występują w kaszy gryczanej. Duża zawartość pojawia się również w ryżu brązowym i otrębach pszennych. Oczywiście nie od dzisiaj wiadomo, że owoce i warzywa są zdrowe i warto je spożywać w dużych ilościach. Pod względem zawartości błonnika warte uwagi są porzeczki oraz maliny. Z warzyw dużą zawartość błonnika w swoim składzie ma fasola biała i fasola czerwona. Dobroczynne działanie błonnika jest niezaprzeczalne – to fakt. Szczególnie u osób, które mają tendencję do zaparć wskazana jest dieta bogatoresztkowa, czyli z dużą zawartością błonnika. Zdrowe odżywianie nie polega jedynie na korzystaniu z pokarmów wysokiej jakości – konieczna jest także odpowiednio zbilansowana dieta, która będzie zawierać właściwe proporcje wszystkich składników. Skutki nadmiaru błonnika mogą negatywnie działać przede wszystkim na układ pokarmowy – dochodzi do podrażnienia jelit, a w konsekwencji mogą występować biegunki i utrudnione wchłanianie niektórych pierwiastków (na przykład magnezu i cynku). Jak widać, we wszystkim należy zachować umiar. Chociaż błonnik chroni przed rozwojem wielu chorób, to warto zaznaczyć, że jego stosowanie nie daje stu procentowej gwarancji ochrony przed wystąpieniem choroby. Obecnie wyjątkowo łatwo pozyskać jadłospisy bogate w różne substancje odżywcze. Warto jednak pamiętać, aby dieta była odpowiednio urozmaicona i  zbilansowana – w tym celu można udać się na konsultację do dietetyka. Jedną z ról błonnika jest również jego przeciwdziałanie w występowaniu miażdżycy – sam błonnik to jednak o wiele za mało – koniecznie należy ograniczyć podaż tłuszczów oraz rzucić palenie papierosów i ograniczyć picie alkoholu. Nie bez znaczenia pozostaje również ruch i utrzymanie właściwej masy ciała. W rozwoju raka jelita grubego z oczywistych przyczyn duże znaczenie ma dieta – z tego powodu należy ograniczyć spożywanie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego oraz czerwonego mięsa.