Diagnostyka

2 stycznia 2018
Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Chłoniaki to nowotwory układu krwiotwórczego. Pewien kłopot sprawia właściwa nomenklatura, bowiem klasyfikacja chłoniaków nie dla każdego jest zrozumiała. Wyróżniamy nowotwory limfocytów (chłoniaki) nie – Hodgkinowskie, czyli nieziarnicze oraz chłoniaki Hodgkina – dawniej nazywane ziarnicą złośliwą. Dalsze podziały chłoniaków nieziarniczych obejmują te wywodzące się z komórek B (limfocytów), T (limfocytów) lub NK (cytotoksycznych). Tylko chłoniaki nieziarnicze zajmują szóste miejsce pod względem występowania nowotworów wśród osób dorosłych. Szacuje się, że rocznie w Polsce występuje ponad 7,5 tysiąca nowych zachorowań. Jakie są objawy, oraz jak wygląda diagnostyka chłoniaków?

Chłoniaki – etiologia

Trudno podać jednoznaczne przyczyny, które mogą spowodować rozwój chłoniaka. Możemy jednak mówić o pewnych czynnikach predysponujących, które zwiększają ryzyko zachorowania. Należą do nich między innymi stany immunosupresji, predyspozycje genetyczne, niektóre choroby infekcyjne, oraz toksyczne czynniki środowiskowe. Do stanów immunosupresji, które mogą mieć związek z rozwojem schorzenia zaliczamy między innymi niedobory odporności zarówno nabyte (np. AIDS) jak i wrodzone. Zaburzenia genetyczne przyczyniające się do rozwoju chłoniaka to między innymi aberracje chromosomalne. Etiologia i czynniki ryzyka zachorowania na ziarnicę złośliwą (chłoniak Hodgkina) są podobnie jak w przypadku chłoniaków nieziarniczych. Wiele wskazuje na to, że rozwój choroby ma również związek z zakażeniem wirusem Epsteina – Barr.

Chłoniaki – objawy

Chłoniaki pod względem charakterystycznych objawów nie wyróżniają się niczym specyficznym na tle innych nowotworów – niestety pierwsze objawy chłoniaków nieziarniczych mogą być różne i niespecyficzne. Symptomy, które w szczególny sposób powinny wzbudzić czujność to między innymi gorączka, niezamierzony spadek masy ciała oraz zlewne poty, które występują głównie w nocy. Powiększeniu ulegają również węzły chłonne, które najczęściej nie są bolesne, mają jednak tendencję do zrastania się w tak zwane pakiety. W przypadku chłoniaka Hodgkina symptomy ogólne również nie są charakterystyczne i z powodzeniem mogą przypominać mniej groźne schorzenia. Należy do nich między innymi osłabienie, męczliwość, a także świąd skóry. U chorych mogą występować nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, a także stany podgorączkowe bez towarzyszącej infekcji. Nieco bardziej charakterystycznym objawem jest ból węzłów chłonnych występujących po wypiciu alkoholu. Węzły chłonne mogą być również powiększone, powodując ucisk na sąsiednie struktury anatomiczne, przyczyniając się do powstawania kolejnych objawów dających dyskomfort w klatce piersiowej lub jamie brzusznej. Chłoniak Hodgkina umiejscawia się jednak w ponad 80 procentach powyżej przepony, zajmując najczęściej węzły chłonne okolicy przedniego śródpiersia, węzły szyjno – nadobojczykowe oraz pachowe.

Chłoniak – diagnostyka

W przypadku chłoniaków nieziarniczych o rozpoznaniu decyduje wynik badania histologicznego oraz immunohistochemicznego pobranego węzła chłonnego, albo części narządu, w której wystąpiła zmiana podejrzana o charakter nowotworowy. Podobnie wygląda kwestia postawienia rozpoznania u pacjentów z chłoniakiem Hodgkina – konieczna jest jednak analiza całego węzła chłonnego, a sama biopsja aspiracyjna cienkoigłowa nie jest wystarczająca do postawienia wiążącej diagnozy. Najczęściej do badania pobiera się węzły chłonne obwodowe. Zabieg tego typu wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, a pacjent tego samego dnia wychodzi ze szpitala. Oprócz analizy węzła chłonnego u chorych z podejrzeniem ziarnicy złośliwej wykonuje się również badania diagnostyki obrazowej, takie jak zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej oraz tomografia komputerowa. Jedno z badań diagnostyki obrazowej pozwala również ocenić jak choroba reaguje na leczenie – jest nim PET, czyli badanie pozytonowej tomografii emisyjnej. Nie zawsze diagnostyka wygląda tak samo – w przypadku chłoniaka mózgu największe znaczenie diagnostyczne ma biopsja stereotaktyczna tkanki mózgowej. Oczywiście powiększenie węzłów chłonnych nie zawsze wiąże się z rozwojem Chłoniaka Hodgkina. W diagnostyce różnicowej należy brać pod uwagę również odczyny w przebiegu zakażeń bakteryjnych, zapalenia węzłów chłonnych, kolagenozy, polekowe powiększenie węzłów chłonnych, przerzuty nowotworowe, a także rozrosty węzłów chłonnych. Powiększone węzły chłonne, które nie ulegają pomniejszeniu w ciągu 3 tygodni od zastosowanego leczenia przeciwzapalnego wymagają analizy histologicznej. Bardzo dużą rolę w diagnostyce chłoniaków ma lekarz rodzinny, który ma częstszy kontakt z pacjentem niż lekarze innych specjalności. Wychwycenie nieprawidłowości już na podstawie wywiadu oraz obecnych objawów w badaniu fizykalnym pomaga w rozpoczęciu procesu diagnostycznego. Jeśli istnieją jakiekolwiek podejrzenia, że pacjent może zmagać się z chłoniakiem lekarz najczęściej zleca zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej (RTG), USG brzucha oraz rozmaz morfologii krwi obwodowej. Jeśli wyniki badań nie są jednoznaczne lub wskazują na ryzyko rozwoju chłoniaka, pacjent jest kierowany do lekarza hematologa. Oczywiście podobnie jak w przypadku innych chorób onkologicznych, po zakończonym leczeniu chorych obowiązuje kontrola lekarska przez okres co najmniej 5 lat.

Pierwsze objawy chłoniaka łatwo pomylić z niegroźnymi stanami chorobowymi, takimi jak przeziębienie czy zwykła infekcja o charakterze grypopodobnym. Każde dłużej utrzymujące się powiększenie węzłów chłonnych powinno być skonsultowane z lekarzem, który na podstawie wywiadu oraz badań diagnostycznych będzie mógł postawić właściwe rozpoznanie. Długie zwlekanie z wizytą u lekarza jest przyczyną progresji choroby oraz stanu zaawansowania, co z kolei utrudnia skuteczne leczenie. Dzięki zaawansowanym sposobom leczniczym oraz metodom diagnostycznym udaje się wyleczyć ponad 80 procent chorych na chłoniaka Hodgkina.

Bibliografia: „Interna Szczeklika 2015/2016”, Medycyna Praktyczna

„Patologia znaczy słowo o chorobie” J. Stachura

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek

http://www.mp.pl/medycynarodzinna/diagnostyka-roznicowa/warto-wiedziec/136211,chloniaki-to-problem-nie-tylko-hematologa